فیلم The Teacher 2023

«معلم» داستان دو برادر را روایت می‌کند: آدم (محمد عابد الرحمان) و برادرش یعقوب (محمود بکری) که خانه‌شان برای جای‌گزینی با شهرک‌نشینان جدید اسرائیلی به اجبار ویران می‌شود. در درگیری‌ای یعقوب کشته می‌شود و آدم به‌دنبال انتقام برمی‌خیزد. معلمشان، باسم (صالح بکری)، و داوطلبی از انگلستان، لیزا (ایموژن پوتس)، کوششی برای منصرف‌کردن او می‌کنند و تأکید دارند که باید از مسیر قانون پیگیری کرد. روشن...

«معلم» داستان دو برادر را روایت می‌کند: آدم (محمد عابد الرحمان) و برادرش یعقوب (محمود بکری) که خانه‌شان برای جای‌گزینی با شهرک‌نشینان جدید اسرائیلی به اجبار ویران می‌شود. در درگیری‌ای یعقوب کشته می‌شود و آدم به‌دنبال انتقام برمی‌خیزد. معلمشان، باسم (صالح بکری)، و داوطلبی از انگلستان، لیزا (ایموژن پوتس)، کوششی برای منصرف‌کردن او می‌کنند و تأکید دارند که باید از مسیر قانون پیگیری کرد. روشن است که انتظاری چندانی از سازوکار قانونی نمی‌توان داشت؛ اما هنگامی که رابطه بین معلم و داوطلب رو به آشنایی می‌گذارد، مشخص می‌شود که شخصیت عمومیِ باسم با نقش واقعی‌اش در مقاومت تفاوت دارد. وقتی او در جست‌وجوی سرباز اسرائیلی ربوده‌شده‌ای با والدینی آمریکایی وارد ماجرا می‌شود، رابطه‌اش هم با تماشاگر و هم با جوانان خشمگینی که از او ناامید شده‌اند تغییر می‌کند. فیلم در نحوه نشان‌دادن احساسات کسانی که مورد ظلم قرار گرفته و سپس از طرف سیستم قضایی‌ای که علیه‌شان جانبداری می‌کند، ناکام می‌مانند، بسیار گویا و تأثیرگذار است؛ نه به شکلی افراطی احساساتی، بلکه به شیوه‌ای که آشکار می‌سازد بی‌تفاوتی و خشونت تحت حمایت دولت همراه با بی‌قانونی عمومی (در دو سوی منازعه) چگونه نسل‌ها را به نفرت و بی‌اعتمادی دامن می‌زند و این چرخه چگونه فروکش‌ناپذیر می‌ماند. فضا و فضاسازی فیلم حالتی واقع‌گرایانه و تیره دارند، اجرای پوتس و بکری قوی است و بازی محمد عابد الرحمان به‌ویژه برجسته‌تر جلوه می‌کند: او که در ابتدا تأثیری آرام‌بخش بر برادر تندخو دارد، توسط شرایط به فردی تبدیل می‌شود که شاید در غیر این صورت نمی‌شد. هنگامی که او در این مسیر قدم می‌گذارد، پرسشی اخلاقی و تراژیک پیش می‌آید که آیا امکان بازداشتن او از طی‌کردن راهی سخت و تاریک وجود دارد یا نه. حضور والدین آمریکاییِ جست‌وجوگر (به‌ویژه پدر با بازی استنلی تاونزند) یادآور این است که روایت، دو وجهه دارد و خشونت مختص یک طرف نیست؛ پایان فیلم نیز همانند شروعش در محیطی از نااطمینانی و ترس شکل می‌گیرد، درحالی‌که خرابی‌ها دور کسانی انباشته می‌شود که تنها خواستشان زندگی در آرامش میان باغ‌های زیتونِ خانواده‌هایی است که قرن‌ها از آنها ارتزاق کرده‌اند. این درام قدرتمند به‌خوبی نشان می‌دهد که نابود کردن همیشه آسان‌تر از ساختن است. با این همه، «معلم» از جمله آثاری است که در سال‌های اخیر موضوع مشکلات روزمره زندگی در سرزمین‌های اشغالی فلسطین را پی می‌گیرد؛ از گسترش شهرک‌ها و دستورهای دل‌بخواه تخریب مسکن تا نظارت سرسخت دولت و تأخیر در احقاق حقوق. این نخستین فیلم فرح نابلسی با الهامِ آزاد از رویدادهای واقعی، زندگی پیچیده‌ی معلم دبیرستانیِ کرانه باختری، باسم السالح (صالح بکری)، را پی می‌گیرد: مردی با گذشته‌ای پریشان (که در فلاش‌بک‌ها نمایش داده می‌شود) و آرزوی واقعی برای بهبود زندگی شاگردانش—به‌ویژه برادرانِ آدم و یعقوب—در حالی که به‌طور پنهانی به مبارزه سیاسی مردمش پایبند است. هم‌زمان، او با احساسات عاشقانه‌اش نسبت به لیزا، مشاور جوان انگلیسی مدرسه، دست‌وپنجه نرم می‌کند. از منظر ساختار روایی، ترکیب این عناصر می‌توانست داستانی جذاب بسازد، اما نمایش زندگی اغلب درگیر تضادِ باسم گاهی نامنظم، پراکنده و سرگردان به‌نظر می‌رسد، انگار فیلم همیشه نمی‌داند چه جهتی را دنبال کند. در این روند، فیلم گاهی تنها به خط‌زدن از فهرستی از مشکلات معمول مردم فلسطین در اشغال می‌پردازد؛ روایت عاشقانه نیز در برخی مواقع بیش از حد برجسته می‌شود و توجه مخاطب را از مسائل محوری‌تر منحرف می‌کند. به‌عبارت دیگر اجرا و پرداختِ اثر جا برای بهترشدن دارد. این به هیچ وجه به معنای کم‌اهمیت‌انگاری موضوعات مطرح‌شده نیست—مسائل مطرح‌شده اهمیت زیادی دارند—اما نحوه پرداخت به آنها در اینجا گاه ناهماهنگ و دست‌وپاگیر است و بیننده را در انتظار راه‌حلی متحدالشکل یا پیوندی منسجم میان خطوط داستانی رها می‌کند. در نتیجه، «معلم» فیلمی است که با وجود مضامین مهم و نمایش حقیقی رنج‌ها، از بازنگری‌های دقیق‌تر در فیلمنامه و تدوین متمرکزتر می‌توانست بهره ببرد تا محصول نهایی متمرکزتر و تأثیرگذارتری حاصل شود. با این وجود، فیلم با حساسیتی قابل‌تأمل به موضوعات دردناک می‌پردازد و ارزش دیدن دارد، هرچند که فرصت‌هایی برای ارائه قوی‌تر این روایت از دست رفته است.