مستند Orwell: 2+2=5 2025

جورج اورول (با نام اصلی اریک آرتور بلِر، 1903–1950)، نویسنده رمان‌های ماندگاری چون تمثیلی «مزرعه حیوانات» و رمان دیستوپیایی «1984»، یکی از بزرگ‌ترین و تیزبین‌ترین نویسندگان قرن بیستم خوانده شده است. او که به خاطر پیش‌بینی‌های دقیق و نگاه ساده‌دلانه اما نافذش مشهور است، سال‌ها پیش تصویری از آینده را نشان داد که بعدها تحقق یافت. در راستای پاسداشت این میراث، فیلم جدید کارگردان پرکار...

جورج اورول (با نام اصلی اریک آرتور بلِر، 1903–1950)، نویسنده رمان‌های ماندگاری چون تمثیلی «مزرعه حیوانات» و رمان دیستوپیایی «1984»، یکی از بزرگ‌ترین و تیزبین‌ترین نویسندگان قرن بیستم خوانده شده است. او که به خاطر پیش‌بینی‌های دقیق و نگاه ساده‌دلانه اما نافذش مشهور است، سال‌ها پیش تصویری از آینده را نشان داد که بعدها تحقق یافت. در راستای پاسداشت این میراث، فیلم جدید کارگردان پرکار و فعال مستندساز رائول پک به زندگی، آثار و دیدگاه‌های اورول می‌پردازد. این فیلم زندگی‌نامه‌ای از نویسنده را با بررسی محوری‌ترین مضامین آثار روزنامه‌نگارانه و ادبی او درآمیخته و نشان می‌دهد چگونه این ایده‌ها در طول سال‌ها در مدیریت — یا بهتر بگوییم، دست‌کاری — امور اجتماعی، سیاسی و جهانی متجلی شده‌اند، با تأکید ویژه بر وضعیت امروز. سازنده با آوردن مثال‌های متنوع نشان می‌دهد که اورول تا چه اندازه در پیش‌بینی آینده درست بوده، چه در جاهایی که او زندگی می‌کرد (انگلستان، اسپانیا و برمه، اکنون میانمار) و چه در دیگر نقاط جهان از جمله روسیه، اوکراین، هائیتی، فرانسه، آمریکای لاتین، آسیا و به‌ویژه ایالات متحده. هرچند پک عمدتاً روی سیاست‌ها و عملکردهای جناح راست تمرکز دارد، ترسی از نقد هر طرفی که ایدئولوژی‌اش چنان سخت و انعطاف‌ناپذیر است که شرایط را برای همگان به‌هم می‌زند، ندارد. نکته برجسته فیلم نشان دادن ماهیت زیرکانه این طرح‌هاست؛ برنامه‌هایی که از طریق به‌کارگیری زبان، رسانه، باورها و اعمال، آگاهانه و حساب‌شده حقیقت را مخدوش می‌کنند و با تکرار بی‌رحمانه، تصاویری گمراه‌کننده در ذهن عمومی ایجاد می‌کنند. روایت فیلم تأکید زیادی بر عباراتی دارد که اورول در آثارش به‌ویژه «1984» به‌عنوان زبان دوگانه یا «دوبلور» به‌کار برده است؛ شعارهای بی‌معنایی مانند «جنگ یعنی صلح»، «آزادی یعنی بردگی» و «نادانی یعنی قدرت» که با تکرار بی‌وقفه به‌واسطهٔ تبلیغ و سرکوب به‌طور گسترده پذیرفته می‌شوند. آوردن این ارجاعات نشان‌دهنده جنگ آگاهانه‌ای است که صاحبان قدرت علیه حقیقت به‌راه می‌اندازند تا کنترل خود را حفظ کنند، به‌خصوص وقتی روبه‌روی جمعیتی آرام و تسلیم قرار دارند. این مضامین با استفاده از کلیپ‌هایی از آثار داستانی و مستند دیگر — از نسخه‌های مختلف «1984» در سال‌های 1954، 1956 و 1984 تا فیلم‌هایی مانند «من، دانیل بلیک» (2016)، «زمین و آزادی» (1995)، «مینیوریتی ریپورت» (2002) و «اورول در قبرش می‌غلتد» (2003) — پشتیبانی می‌شوند. افزون بر این، بخش‌های زیادی از نوشته‌های اورول با صدای دامین لوئیس روایت شده که به غنای فیلم می‌افزاید. مجموع این عناصر تصویری کامل از نویسنده و اهمیت آثارش در دنیای امروز ارائه می‌دهد. با این حال، فیلم در برخی جنبه‌ها نواقصی دارد؛ به‌ویژه در سازماندهی محتوا، اتکای پُررنگ گاه‌به‌گاه بر مطالبی که باید خوانده شوند (و اغلب بسیار سریع از مقابل دیدگان می‌گذرند) و گرایش گاهی به تکرار، مشکلاتی ایجاد کرده که پیش‌تر هم در برخی آثار این کارگردان مشاهده شده‌اند. همچنین «اورول: 2+2=5» به‌دلیل همراه‌داشتن تصاویر گرافیکی نگران‌کننده گاهی به‌عنوان یکی از ترسناک‌ترین آثار سال 2025 توصیف شده است (بینندگانی که حساس‌اند توجه کنند). با همهٔ اینها، این فیلم اثری مهم برای زمانهٔ ماست؛ اثری که مخاطب نباید از دیدنش بترسد، زیرا میزان پیامدها بسیار بالاست. ممکن است در لحظه چشم بستن آسان‌تر باشد، اما در بلندمدت این راهکار کارساز نخواهد بود.