فیلم Palestine 36 2025

در حالی که امپراتوری بریتانیا تلاش می‌کند سیاست‌های خود در قبال فلسطین را با خواسته‌های کشاورزان بومی پنبه‌کار و جمعیت یهودی رو به رشد و بی‌خانمانی که با انتظار داشتن سرزمینی برای خود می‌آیند هماهنگ کند، این فیلم داستان را از نگاه «یوسف» (کریم داوود عنایة) دنبال می‌کند که خود را درگیر این مناقشه می‌بیند. او اهل یک روستاست اما نیمه‌وقت برای یک ناشر محلی...

در حالی که امپراتوری بریتانیا تلاش می‌کند سیاست‌های خود در قبال فلسطین را با خواسته‌های کشاورزان بومی پنبه‌کار و جمعیت یهودی رو به رشد و بی‌خانمانی که با انتظار داشتن سرزمینی برای خود می‌آیند هماهنگ کند، این فیلم داستان را از نگاه «یوسف» (کریم داوود عنایة) دنبال می‌کند که خود را درگیر این مناقشه می‌بیند. او اهل یک روستاست اما نیمه‌وقت برای یک ناشر محلی کار می‌کند؛ همسر ناشر (یاسمین المَسری) به‌صورت مخفیانه مقالاتی درباره آزادی فلسطینیان می‌نویسد. این نوشته‌ها هرچه بیشتر اهمیت می‌یابند چون ربوده‌شدن مکرر زمین‌های سنتی برای واگذاری به مهاجران جدید، به شورشی علیه حکومت استعماری می‌انجامد. با شدت‌گرفتن خشونت‌ها، فرماندار (جرمی آیرونز) به «کاپیتان وی نگِیت» (رابرت آرامایو) آزادی عمل نسبتاً زیادی می‌دهد — خشونت‌آمیز و بی‌رحمانه — علیرغم اعتراض‌های منشی معتدل‌ترش «توماس» (بیلی هاول). توماس به‌طور اتفاقی منبع اطلاعات هم برای روزنامهٔ همسر و هم برای یک شورش رو به قدرت‌یابی است. جالب است که تقریباً یک قرن بعد، همان ملت‌ها برای کنترل همان زمین‌ها می‌جنگند و در این فاصله توانایی‌های بشر برای همزیستی از دین تا دین عملاً آسان‌تر نشده است. فیلم جزئیات تاریخی زیادی ارائه نمی‌دهد و از منظر تاریخی تحلیلی نسبتاً سطحی از یک وضعیت پیچیده است؛ تلاشی برای نشان‌دادن بسیاری از ناامیدی‌هایی که یک جامعه از یک‌سو به‌شدت آزار دیده را به تصویر می‌کشد، اما هیچ تلاشی برای بازنمایی موضع صهیونیستی نمی‌کند، جز ادعاهای آشکار درباره تصاحب غیرقانونی زمین‌ها. فیلم بررسی نمی‌کند که تا چه اندازه بسیاری از این تازه‌واردان در واقع با وعده‌های دروغین به اینجا «فریفته» شده بودند — چیزهایی که در اصل متعلق به کسانی نبود که آن‌ها را واگذار کردند. در عین حال، فیلم تا حدودی ساده‌لوحی سیاسی حکومت‌های اروپایی را نشان می‌دهد که بیشتر نگران موقعیت خود (و البته نفت) بودند تا حل منصفانه این اختلاف. بار دیگر سیاست تقسیمِ نیم‌بند اتخاذ شد. بازیگری‌ها خوب است اما برجسته نیست؛ تصویربرداری و روایت فیلم نه تنها مکان را به نمایش می‌گذارند بلکه اشتیاق گروهی از قبایل تا آن زمان غیرمتحد را که می‌خواهند برای کسب دولتی مستقل دست به همکاری بزنند، در برابر ماشین نظامی بسیار قوی‌تر و ساختار سیاسی‌ای که اولویت‌های دیگری دارد نشان می‌دهد. فیلم ناقص و تا حدی ساده‌انگارانه است، اما به‌عنوان یک مقدمهٔ توضیحی، جذاب و برانگیزانندهٔ فکر عمل می‌کند. اورِن کِسلِر می‌نویسد که چندین اشکال در این فیلم وجود دارد، ولی او خود را به سه نقص فاحش محدود کرده است: - تحریف کامل نحوهٔ کسب زمین توسط یهودیان (هر زمینی که در اختیار یهودیان بود خریداری شده بود — نه اینکه انگلیسی‌ها آن را به‌طرزی فریبکارانه «منتقل» کرده باشند). - غیبت کامل شخصی به نام حاج امین الحسینی (حتماً نام او را شنیده‌اید). - سکوتِ تقریباً ۴۰۰,۰۰۰ یهودی ساکن فلسطین تحت قیمومت در سال ۱۹۳۶. منظور استعاره نیست: در دو ساعت فیلم، دقیقاً دو کلمه از زبان یک شخصیت یهودی گفته می‌شود. این سومین مورد پررنگ‌ترین حذف است. هشت دقیقه پس از آغاز فیلم، در مراسم افتتاح سازمان پخش فلسطین، کمیسر عالی فلسطین آرتور واچوپ — با بازی جرمی آیرونز — شخصی نامشخص با ریش مصنوعی را به سوی میکروفون هدایت می‌کند تا «کُل یروشالیم» («صدای اورشلیم») را بخواند، و پس از آن یک شخصیت عرب ناشناس معادل عربی «إذاعة القدس» را ادا می‌کند. در صحنه‌ای دیگر، مهاجران یهودی در دوردست دیده می‌شوند؛ بی‌کلام اما با ویژگی‌های ظاهری روشن و مشغول کار پشت دیوار کیفوتس. و همین تمامِ ماجراست؛ حذفی آشکار و فاحش. این در واقع فیلمی دربارهٔ یک شورش عربی علیه یهودیان است که در آن یهودیان تقریباً به‌طور کامل حذف شده‌اند، گویی سازنده می‌خواسته وجودشان انکار شود — اما خواستن، واقعیت را تغییر نمی‌دهد. نکاتی برای ستایش هم وجود دارد: تصاویر آرشیوی با مهارت بازسازی، رنگ‌آمیزی و تلفیق شده‌اند. لحظات طنزی هم هست، مانند کودکی عرب که به یک بازدیدکنندهٔ بریتانیایی قاطر خانوادگی‌اش را معرفی می‌کند و می‌گوید «بالفور — لرد بالفور». چند تن از بازیگران عرب — بسیاری از آن‌ها شهروندان اسرائیل — بازی‌های تأثیرگذاری ارائه می‌دهند. اما به‌عنوان یک اثر تاریخی، این فیلم مبتنی بر سوء‌عمل است. از دو کشور قطر و ترکیه — همراه با ایران — که از حامیان دولت‌محورِ عمدهٔ گروه‌هایی مثل حماس هستند، نباید انتظار دیگری داشت، اما فکر می‌کنم می‌توان و باید از مؤسساتی مانند BFI و BBC یا از مراسمی مانند اسکار انتظار بهتر داشت.