فیلم Not Without My Daughter 1991

مادر و دختر آمریکایی که در فرهنگی بیگانه و در کشوری مسلمان و سخت‌گیر «زندانی» می‌شوند در سال ۱۹۸۴، پزشکی ایرانی که در میشیگان زندگی می‌کند (آلفرد مولینا) پس از ده سال پافشاری می‌کند خانواده‌اش را در زادگاهش ببیند و از همسرش (سالی فیلد) و دخترش می‌خواهد برای یک سفر دو هفته‌ای همراه او بیایند. آنها با وحشت درمی‌یابند که پزشک قصد بازگشت به آمریکا را...

مادر و دختر آمریکایی که در فرهنگی بیگانه و در کشوری مسلمان و سخت‌گیر «زندانی» می‌شوند در سال ۱۹۸۴، پزشکی ایرانی که در میشیگان زندگی می‌کند (آلفرد مولینا) پس از ده سال پافشاری می‌کند خانواده‌اش را در زادگاهش ببیند و از همسرش (سالی فیلد) و دخترش می‌خواهد برای یک سفر دو هفته‌ای همراه او بیایند. آنها با وحشت درمی‌یابند که پزشک قصد بازگشت به آمریکا را ندارد و آنها را در تهران در محاصره خانواده‌اش نگه می‌دارد و به همسرش بدرفتاری می‌شود. بدتر اینکه ایران در آن زمان درگیر جنگ با عراق بود و حملات هوایی به تهران امری شایع بود. آیا آنها می‌توانند زنده بازگردند؟ فیلم «Not Without My Daughter» (۱۹۹۱) بر اساس روایت واقعی بتی مهمودی به همین نام است که همراه ویلیام هوفر نوشته و در ۱۹۸۷ منتشر شد. این اثر مرا یاد «Midnight Express» (۱۹۷۸) انداخت، که جالب است چون هوفر نیز در تألیف کتابی که آن فیلم بر اساسش ساخته شد نقش داشت. هر دو داستان درباره آمریکایی‌هایی‌اند که در کشورهای مسلمان زندانی یا اسیر شرایط شده‌اند. همه می‌دانند ترکیه به آن شدت مذهبی نیست، اما بیلی هیز در «Midnight Express» در زندان آن کشور اسیر شد و تجربه‌ای دهشتناک داشت (خواندن کتاب به‌دلیل وفاداری بیشتر به واقعیت توصیه می‌شود). بتی هرچند در ایران زندان فیزیکی نداشت، اما عملاً اسیر بود و تجربه‌اش به همان اندازه دلخراش است. فیلم همه ایرانیان را شرور نشان نمی‌دهد، برخلاف برخی انتقادات؛ بلکه محدودیت‌های جدی حقوق زنان در چنین جامعهٔ پدرسالار و حقوقی‌محور را نمایش می‌دهد. همچنین به‌خوبی نشان می‌دهد چگونه آدمی که در شرایط عادی آدم خوبی است می‌تواند تحت تأثیر روح جمعی مشکوک کاملاً دگرگون شود. آیا تا به حال دوستی داشته‌اید که در خلوت جور دیگری باشد و در جمع تحت فشار هم‌سالان رفتاری متفاوت نشان دهد؟ احتمالاً خود شما هم چنین رفتاری داشته‌اید؛ همین اصل در این فیلم هم وجود دارد، با این تفاوت که «روح جمعی» و فشارهای اجتماعی مرتبط با آن به فرهنگ مردسالار اسلامی و رفتارهای نابرابر نسبت به زنان مربوط می‌شود. دختر در کتاب خود «My Name Is Mahtob» (۲۰۱۵) روایت آنچه برایشان رخ داده را بازگو کرده که تا حد زیادی نسخهٔ مادر را تأیید می‌کند و در عین حال تلاش می‌کند نسبت به پدر دلسوز باشد. او بعدها مسیحی شد و در کتابش به این نکته اشاره می‌کند که مسیحیان واقعی (برخلاف مسیحیت اسمی) در آمریکا نیز گاه تحت فشارهای ایدئولوژیک قرار می‌گیرند؛ این نوعی آزار متفاوت از آنچه او و مادرش در ایران تجربه کردند است. مدت فیلم یک ساعت و ۵۵ دقیقه است و عمدتاً در Neve Ilan، اسرائیل فیلم‌برداری شده؛ بخش‌هایی نیز در آنکارا، ترکیه (صحنه‌های پایانی) و آتلانتا، جورجیا (صحنه‌های مربوط به میشیگان) ضبط شده‌اند. امتیاز: B