فیلم Aporia 2023

برای کسانی که با اصطلاح «aporia» آشنا نیستند، این کلمه به حالتی از سردرگمی یا حیرت اشاره دارد، به‌ویژه در مباحث فلسفی و اخلاقی. در فیلم تازه‌ی نویسنده-کارگردان Jared Moshé نیز این واژه به‌خوبی با ذات وجودی اثر هماهنگ است. این ملودرام علمی‌تخیلی عاشقانه دربارهٔ پرستاری به نام سوفی (Judy Greer) است که همسرش مال (Edi Gathegi)، مهندس و فیزیکدان، در حادثه‌ای با راننده‌ای مست...

برای کسانی که با اصطلاح «aporia» آشنا نیستند، این کلمه به حالتی از سردرگمی یا حیرت اشاره دارد، به‌ویژه در مباحث فلسفی و اخلاقی. در فیلم تازه‌ی نویسنده-کارگردان Jared Moshé نیز این واژه به‌خوبی با ذات وجودی اثر هماهنگ است. این ملودرام علمی‌تخیلی عاشقانه دربارهٔ پرستاری به نام سوفی (Judy Greer) است که همسرش مال (Edi Gathegi)، مهندس و فیزیکدان، در حادثه‌ای با راننده‌ای مست کشته می‌شود. داستان تلاش‌های او برای بازگرداندن شوهرش را دنبال می‌کند، با کمک بهترین دوست مرحوم مال، جابیر (Payman Maadi)، دانشمندی که با او روی ماشین زمان کار می‌کرد. دستگاه آن‌طور که انتظار می‌رود عمل نمی‌کند، اما توانایی فرستادن یک ذره زیراتمی مرگبار را در زمان دارد که می‌تواند باعث مرگ کسی شود—در این مورد هدف پیشنهادی همان راننده‌ای است که مال را کشته بود. این فرضیه یک دوراهی اخلاقی دشوار را پیش می‌نهد، اما سوفی با آن موافقت می‌کند و به‌زودی دوباره در کنار همسرش قرار می‌گیرد. با این حال، تغییر گذشته پیامدهایی دارد که بسیاری از آن‌ها غیرقابل‌پیش‌بینی و دشوار برای مواجهه‌اند. ایدهٔ فیلم جذاب است، اما شباهت‌هایی با آنچه پیش‌تر در «The Butterfly Effect» (2004) بررسی شده دیده می‌شود. علاوه بر این، اثر با چند مشکل دست‌به‌گریبان است: ریتمی بی‌جهت کند، بحث‌های اخلاقی که هرچند قابل تأمل‌اند اما طولانی و بعضاً کشدار می‌شوند، و یک دستگاه زمانی به‌طرزی شتاب‌زده و ناپخته طراحی شده که بیشتر شبیه یکی از اختراعات کمیکِ راب گلدبرگ به‌نظر می‌رسد. بزرگ‌ترین مشکل اما از نظر استدلال روایی است—نه از منظر علمی بلکه اخلاقی: باورپذیر نیست که این سه نفر که قرار است باهوش باشند، در مسائل اخلاقی این‌قدر راحت‌گیر و بی‌پرواتر رفتار کنند. دشوار است تصور کرد پرستاری که قرار است دلسوز باشد، چنین بی‌تردید با طرحی برای عمداً کشتن کسی برای اهداف خودخواهانه همراه شود؛ این قوس داستانی سطحی، ساختگی و به‌روشنی غیرقابل‌باور است. وقتی تلاش‌هایی برای جبران این تقصیر به‌نمایش درمی‌آید، قصه عملاً از ریل خارج می‌شود. منطق این روایت واقعاً نیاز به بازاندیشی و بازنویسی دارد، چون در شکل فعلی‌اش بینندگان صاحب‌ذهن و فلسفی را در وضعیتی عمیق از ابهام و سردرگمی باقی می‌گذارد—به‌ویژه وقتی پای این سوال مطرح است که اساساً چرا باید برای دیدن چنین فیلمی بلیت می‌خریدند.