فیلم Michael Collins 1996

مانند بسیاری از حماسه‌های مشابه، مایکل کالینز نمایشی و جانبدارانه است؛ دربارهٔ گذشته‌ای که هنوز احساس می‌شود. اما بخش زیادی از خصومت نقدها علیه آن به‌خاطر اهانت به مقدسات عمومی — چه امپراتوری و چه جمهوری‌خواهی — است که خود دارای سوگیری‌هایی است. نیل جوردن در نگارش فیلمنامه با تاریخ‌نگاری و پیچیدگی‌های اخلاقی دست‌وپنجه نرم کرده است. او می‌دانست هر روایت تاریخی مستلزم گزینش و...

مانند بسیاری از حماسه‌های مشابه، مایکل کالینز نمایشی و جانبدارانه است؛ دربارهٔ گذشته‌ای که هنوز احساس می‌شود. اما بخش زیادی از خصومت نقدها علیه آن به‌خاطر اهانت به مقدسات عمومی — چه امپراتوری و چه جمهوری‌خواهی — است که خود دارای سوگیری‌هایی است. نیل جوردن در نگارش فیلمنامه با تاریخ‌نگاری و پیچیدگی‌های اخلاقی دست‌وپنجه نرم کرده است. او می‌دانست هر روایت تاریخی مستلزم گزینش و حتی تحریف است — لااقل برای قانع‌کردن تهیه‌کنندگان و فروش بلیت. با این حال دوره و محل رخداد آن‌قدر پیچیده‌اند که جوردن نتوانسته همه‌چیز را توضیح دهد یا کالینز را در قالبی محدود جای دهد: خشونت‌ها بیش از حد به‌صورت کلی مطرح شده‌اند، قالب‌بندی روایت تا حدی تقدیس‌گرایانه است و شخصیت‌پردازی ایمون دو والرا بیش از اندازه کلی و ساده شده است. پایان جنگ جهانی اول دینامیک سیاست ایرلند را به‌کلی تغییر داد و حرکت استقلال‌طلبانه را تقویت کرد. اما در آغاز دههٔ ۱۹۲۰ آن‌ها در برابر سربازان باتجربهٔ بریتانیایی که در کشوری مستقر بودند که به‌کلی قانع‌شده از لزوم استقلال نبود، شانسی اندک داشتند. سپس مایکل کالینز (با بازی لیام نیسون) وارد می‌شود؛ مردی زیرک که درمی‌یابد نبردهای رودررو تنها به نابودی شمار نیروهایشان می‌انجامد و زیان‌های جانبی به مردم هم به ضررِ حرکت استقلالی تمام می‌شود. بنابراین روشی استراتژیک‌تر برمی‌گزیند: هدف‌گیری افراد کلیدی رژیم. برخی بریتانیایی‌اند، برخی هم همدستِ حکومت؛ اما به‌زودی افزایش شمار کشته‌ها دولت را وادار به اقدامات شدید می‌کند، همچون کشتاری جمعی در یک مسابقه فوتبال. رخدادهایی از این دست موج حمایت را به نفع او تغییر می‌دهد و تا اوایل دههٔ ۱۹۲۰ مذاکراتی در لندن در جریان است. کالینز به نمایندگی از ایمون دو والرا (آلن ریکمن) برای هدایت این مذاکرات فرستاده می‌شود، اما دو والرا حاضر به پذیرفتن راه‌حل مصالحه‌آمیزی که برای ایجاد دولت آزاد (نوعی موجودیت خودمختار در چارچوب حکومت امپراتوری) پیشنهاد می‌شود، نیست. تا این هنگام کالینز از چرخهٔ بی‌پایان کشتارها خسته شده و در عین حال عاشق کیتی (جولیا رابرتس) شده است؛ زنی که دوست‌پسرش هری (ایدن کوئین) هم از نتیجهٔ کنفرانس صلح چندان راضی نیست. پس از آن، کالینز در موقعیتی سیاسی قرار می‌گیرد که تقریباً به‌اندازهٔ برخوردها با بریتانیایی‌ها تفرقه‌آمیز است و با تبدیل‌شدن جنبش شین فین به صحنهٔ درگیری‌های داخلی، زندگی او نیز در معرض خطر قرار می‌گیرد و هر طرف دشمنانی می‌سازد. ضرب‌المثل «تروریستِ یک نفر، مبارز آزادیِ دیگری است» در این فیلم به‌خوبی تجسم می‌یابد؛ فیلمی شیک و پیچیده که تلاش می‌کند گوشه‌ای از وضعیت سیاسی و نوسان‌های وفاداری‌ها را نشان دهد؛ آن‌هایی که راهِ ملایم‌تری برای رسیدن به آزادی می‌خواستند نهایتاً توسط جناحی خشن از درون خودشان سرکوب شدند که حاضر به پذیرش هیچ چیز جز استقلال کامل نبودند. نقش ایمون دو والرا به‌خوبی بازی شده است. ریکمن شخصیتی را نشان می‌دهد که هم زیرک و پرشور است و هم دست‌کاری‌کننده؛ کسی که هنگام تصمیم‌گیری برای عدم حضور مستقیم در مذاکرات با بریتانیا، بی‌درنگ کالینز را قربانی می‌کند و او را مسئول می‌سازد. فیلم خشونت‌آمیز است، اما نه به‌صورت غیرضروری؛ و تا پایانِ تاریخی که می‌دانیم واقعاً رخ داده، تصویری از تولدِ ملتی خونی و پرآشوب نشان می‌دهد — مانند هر تولدی که زخم‌هایی بر جای می‌گذارد که شاید تنها زمان بتواند آن‌ها را التیام بخشد. نیل جوردن البته در روایت از برخی آزادی‌های نمایشی استفاده کرده و حاوی بخش‌های حدسی نیز هست، اما او قصد ساخت مستند نداشته و حتی اگر می‌خواست هم به‌سختی می‌توانست تحلیلی کامل و بی‌طرفانه‌تر از نقش کالینز در ایجاد کشوری که خود به آن وفادار بود ارائه دهد. تجربهٔ سینماییِ بزرگ و جذابی است؛ داستانش گیراست و علیرغم برخی انتقادات دربارهٔ انتخاب بازیگر نقش اصلی، همچنان اثری مهم در سینما باقی می‌ماند.