فیلم The Name of the Rose 1986

اولش فکر کردم: «ها، این یه جور شرلوک هولمزِ کشیش‌نماست!» بعد دیدم: «آره، واقعاً هم همین‌طور است!» نمره نهایی: ★★★ — خوشم آمد. شخصاً پیشنهاد می‌کنم یک بار این فیلم را ببینید. --- ادبی یا زمخت؟ فیلم «نام گل» به کارگردانی ژان-ژاک آنو بر اساس رمان هم‌نام اومبرتو اکو ساخته شده است و با بازی شان کانری، کریستین اسلیتر، اف. موری آبراهام، هلموت کوالتینگر، الیا باسکین و مایکل لونزدال...

اولش فکر کردم: «ها، این یه جور شرلوک هولمزِ کشیش‌نماست!» بعد دیدم: «آره، واقعاً هم همین‌طور است!» نمره نهایی: ★★★ — خوشم آمد. شخصاً پیشنهاد می‌کنم یک بار این فیلم را ببینید. --- ادبی یا زمخت؟ فیلم «نام گل» به کارگردانی ژان-ژاک آنو بر اساس رمان هم‌نام اومبرتو اکو ساخته شده است و با بازی شان کانری، کریستین اسلیتر، اف. موری آبراهام، هلموت کوالتینگر، الیا باسکین و مایکل لونزدال همراه است. موسیقی اثر را جیمز هورنر ساخته و فیلم‌برداری را تونینو دلی کولی انجام داده است. شان کانری در نقش «شرلوکِ راهب» ظاهر می‌شود. این فیلمی است که من نتوانستم با آن ارتباط برقرار کنم؛ سه بار تلاش کردم اما در نهایت آن را کنار گذاشتم و دیگر سراغش نخواهم رفت. از نظر هنری فیلم قابل‌تأمل است، متن ادبی و جنبهٔ اسرارآمیزش قوی است، اما تا آخرین لحظه انرژی مرا می‌گیرد. کانری در این نقش اشتباه انتخاب شده، چون نقش را به شکل کارآگاهی شوخ‌طبع اجرا می‌کند و فیلم تلاش می‌کند بیش از حد شبیه تأملی فکری دربارهٔ قدرت تفتیش عقاید، دینِ خشن و جست‌وجوی حقیقت باشد. من از فضاهای تیره و غم‌انگیز خوشم می‌آید، به‌خصوص وقتی با معماری گوتیک همراه باشد، اما حتی با آن اتمسفر خوشایند و لباس‌ها و مدل موهای عجیب، سخت است بی‌حرکت بمانم؛ چون روایت فیلم به‌صورت پراکنده و نامنظم هدایت می‌شود. صادقانه بگویم، سازندگان بهتر بود یک فیلم دیگر از نوع شرلوک هولمز می‌ساختند و آن را در یک صومعه روایت می‌کردند — آن وقت ممکن بود سرگرم‌کننده‌تر شود. این فیلم می‌خواهد ادای احترام به آرتور کانن دویل باشد، هم معمای فکری باشد و هم نگاهی به مسائل پیچیده بیندازد، اما برای من این ترکیب کار نمی‌کند. اینکه من از آن خوشم نیاید به این معنا نیست که فیلم بدی است؛ آشکارا بسیاری آن‌را دوست دارند و برای بینندهٔ دقیق نکاتی دارد. اما برای من نه؛ سرد و ناامیدکننده بود. امتیاز: 5/10 --- معمای قتل در صومعه‌ای تیره در قرون وسطی با بازی شان کانری در سال 1327، یک راهب فرانسیسکایی و شاگردش (شان کانری و کریستین اسلیتر) به صومعه‌ای در شمال ایتالیا می‌آیند تا در یک مناظرهٔ مهم الهیات کلیسای کاتولیک شرکت کنند. وقتی راهبان به‌طرزی مرموز کشته می‌شوند، ویلیام (کانری) عملاً تبدیل به نسخهٔ قرون وسطایی شرلوک هولمز می‌شود. او با دلایل و شواهدی که پیدا می‌کند به نظر می‌رسد معما را حل می‌کند، اما یک بازجوی بی‌رحم فراخوانده می‌شود و نظر دیگری دارد (اف. موری آبراهام). ران پرلمن نقش خمیده‌ی پشتیبان و مایکل لونزدال نقش آبوت را ایفا می‌کند. بر اساس کتاب اومبرتو اکو (1980)، «نام گل» (1986) در زمینهٔ لوکیشن‌ها، دکور، لباس‌ها و گریم برجسته است. اگر به درامی رازآلود با اتمسفر گوتیک و افسردهٔ قرون وسطی علاقه‌مندید، این فیلم گزینهٔ مناسبی است. اجرای برجستهٔ کانری که با اعتماد به نفس غیرتکلّفی‌اش همراه است، کمک بزرگی به فیلم کرده و اسلیتر نیز در نقش شاگرد کنجکاو عالی است. والنتینا وارگاس در نقش دختر دهقانی وحشی هم از نکات برجسته است (مقداری برهنگی وجود دارد، برای اطلاع). معمای قتل تا حدی رضایت‌بخش است و مباحث الهیاتی جالبی مطرح می‌شود، اما بیش از همه این فیلم نقدی‌ست بر جنبه‌های خوب، بد و زشت مسیحیت قرون وسطی. به نظرم زیرنویس ببینید؛ چون فیلم دیالوگ‌محور است و پر از کلمات لاتین و نام‌های غیرمعمول است که زیرنویس به فهم بهتر اتفاقات پیچیده کمک می‌کند. فیلم کمی سنگین به نظر می‌رسد و نیاز به بازنویسی داشت تا داستان جذاب‌تر شود، اما برای علاقه‌مندان ارزش دیدن را دارد و بر آثار بعدی تأثیر گذاشته است. زمان فیلم ۲ ساعت و ۱۱ دقیقه است و بخش‌هایی بیرونی در ماکتی از صومعه‌ای در حوالی رم و بیشتر فضاهای داخلی در صومعهٔ ابرباخ در آلمان فیلم‌برداری شده‌اند؛ صحنه‌های کوهستانی هم در رشته‌کوه‌های تونوس آلمان ضبط شده‌اند. پایان: نمره B- --- اخیراً نسخهٔ ترمیم‌شده‌ای از «دزد دریایی سیاه» (ساختهٔ 1926) را دیدم — آن نسخه کیفیت بهتری داشت تا چاپی که از این اقتباس 1986 رمان اومبرتو اکو دیدم. فیلم در فضایی ساخته شده که ترس از تفتیش عقاید در جهان مسیحیت حاکم است؛ صومعه‌ای دورافتاده که مایکل لونزدال اداره‌اش می‌کند. قرار است گردهمایی‌ای برای مناظرهٔ الهیات بین فرانسیسکن‌ها و واتیکان برگزار شود. به همین خاطر ویلیام باسکرویل (شان کانری) و شاگردش آدسو (کریستین اسلیتر) به این مکان کم‌نور آمده‌اند. ورودشان با غم و رمز و راز همراه است: یک راهب جوان به‌طرز مرموزی مرده است. باسکرویل اجازه می‌خواهد تحقیق کند و به زودی درگیر بررسی‌ای پیچیده و خطرناک می‌شود که تقریباً برای همهٔ اهل صومعه خطرآفرین است. راز چیست؟ آیا آن‌ها می‌توانند پیش از رسیدن برناردو گوی (اف. موری آبراهام)، ابزار قدرتمند کلیسا که آتش زدن را بی‌خطر می‌شمارد، حقیقت را بیابند؟ این داستانِ فوق‌العاده‌ای از توطئه‌های میان‌قرون است که در اینجا با یک گروه بازیگر مکمل قوی تقویت شده — به‌ویژه ران پرلمن که تقریباً غیرقابل‌شناسایی در نقش سالواتوره ظاهر شده؛ فیودور چالیاپین جونیور نقش جورج باشکوه را با تهدیدی واقعی ایفا می‌کند و «برادر برنگار» مایکل هابک حالتی ترسناک و نامَسَیحی دارد. با پیشروی داستان درمی‌یابیم که این فیلم فقط دربارهٔ ترس از تفتیش‌کنندگان نیست، بلکه دربارهٔ قدرت نوشته‌شده است؛ دربارهٔ قدرت آموزش و روشنگری — و تا چه حد برخی برای نگه داشتن طبقات پایین در جای خود می‌روند — که این نکته در نقش والنتینا وارگاس به‌خوبی نشان داده می‌شود. فیلم‌برداری این مکان تاریک و سرد به اثر عمق و شری اضافه می‌کند که حس هولناکی ایجاد می‌کند — تقریباً شیطانی. کانری و اسلیتر شاید انتخاب ایده‌آل من نباشند، اما بد هم نیستند و کانری به نقش سنگینی می‌بخشد که تا حدودی کار می‌کند. با توجه به همهٔ نسخه‌های 4K که این روزها منتشر می‌شوند، این فیلم هم قطعاً شایستهٔ بازنگری و توجه است. --- «نام گل» (1986): شاهکاری گوتیک، سیاه و کامل فیلم ژان-ژاک آنو صرفاً یک اثر سینمایی نیست؛ فضایِ محصورکننده‌ای است، یک جعبهٔ معما، جنگی فلسفی که در هزارتوی تاریک یک صومعهٔ در حال زوال رخ می‌دهد. این اثر ترکیبی بی‌نقص از تریلر فکری و وحشت گوتیک است و دهه‌ها پس از انتشار هنوز کلاسیکی دست‌نیافتنی مانده — فیلمی که هر دقیقهٔ آن ارزش دارد و لایق بالاترین امتیاز است. سال 1327 است. راهب فرانسیسکایی ویلیام از باسکرویل (شان کانری) و شاگردش آدسو (کریستین اسلیتر جوان) به صومعه‌ای بندیکتی در مکانی دورافتاده می‌رسند تا در یک مناظرهٔ الهیاتی شرکت کنند. اما با سری مرگ‌های هولناک و غیرقابل‌توضیح روبه‌رو می‌شوند که راهبان خرافاتی آن‌ها را کارِ شیاطین می‌دانند. ویلیام، مردی اهل عقل و منطق و جلوتر از زمان خویش، باید با استدلال‌هایش حقیقت را پیش از آنکه تفتیش عقاید برسد و هر چیزی و هر کسی را بسوزاند، کشف کند. خودِ صومعه نخستین و مهم‌ترین «شخصیت» فیلم است: هزارتویی از راه‌پله‌ها، کتابخانه‌ها و گوشه‌های سایه‌دار. فیلم‌برداری در درسِ خلقِ غم و اندوه استادانه عمل کرده و با استفاده از نور طبیعی مشعل‌ها و پنجره‌ها جهانی را ترسیم می‌کند که هم از لحاظ واقعی و هم نمادین از دلِ دوران تاریک بیرون می‌آید. حس دلهره ملموس است، مه‌مانندی که از دیوارهای سنگی تراوش می‌کند. اجرای‌ها فراموش‌نشدنی‌اند. شان کانری کاملاً از باند فرار کرده و تبدیل به ویلیام از باسکرویل می‌شود — مردی بذله‌گو، بسیار هوشمند و خسته از احمق‌پنداری‌های انسان‌ها. بازی او قلب منطقی و درخشان فیلم است. در مقابل او، اف. موری آبراهام نقش بازجوی بزرگ، برناردو گوی، را با اجرای سرد و طاقت‌فرسا ارائه می‌دهد؛ تقابل ایدئولوژیک بین آن‌ها به نبردی الکتریکی تبدیل می‌شود. علاوه بر دو قطب مرکزی، فیلم پر از چهره‌های به‌یادماندنی است که دو نفر از آن‌ها تأثیر عمیقی می‌گذارند. ران پرلمن در نقش سالواتوره زیر گریمِ باورپذیرِ قابل‌توجهی ناپدید می‌شود و موجودی بجا می‌گذارد که هم ترسناک و هم آدمیّت‌دار است؛ اجرايي فیزیکی و صوتی که لایه‌ای از کثیفی زمینی به داستان می‌افزاید. فیودور چالیاپین جونیور در نقش خالقِ کتابخانه، خورخه د بورگوسِ نابینا، تجسم فساد فکری است؛ با چشمانِ تیره و صدایی مانند کاغذ پوسیده، او یکی از آرام‌ترین و در عین حال هولناک‌ترین شروران سینماست — مردی که چنان از یقین خود مطمئن است که برای حفظ آن هر گناهی مرتکب می‌شود. سکانس‌های پایانی او در کتابخانهٔ هزارتویی از حیث تنش و بار فلسفی از بهترین‌های تاریخ سینما هستند. داوری نهایی: 10 از 10 — تاروپودی کامل گوتیک «نام گل» فیلمی نادر است که در همهٔ جنبه‌ها رضایت‌بخش است: معمایی جذاب، درام تاریخی عمیق، وحشتی سرد و طعنه‌ای به ریاکاریِ مذهبی — همه درهم‌تنیده با صنعتکاری بی‌نقص. کارگردانی مطمئن، فیلمنامه‌ای هوشمند و بذله‌گو و اتمسفری که چنان غلیظ است که می‌توانی آن را بچشی. این فیلم به مخاطبش احترام می‌گذارد و او را شایسته می‌داند تا معمای پیچیده و موضوعات سنگینش را دنبال کند. در قلب این بافت تاریک و باشکوه، اجراها — از بازیگران اصلی گرفته تا نقش‌های فرعی به‌یادماندنی — برای همیشه در ذهن حک می‌شوند. این فیلم بی‌نقص است و احتمالاً تا همیشه چنین خواهد ماند.