فیلم هندی Gandhi 1982

در میان نقش‌هایی که تعیین‌کنندهٔ کارنامه‌اند، این یکی از استادانه‌ترین اجراهای بن کینگزلی است؛ او از همان ابتدا با بازی پرانرژی، هوشمندانه و سنجیده‌اش در نقش این مردِ بینا و مستقل‌اندیشِ صلح‌طلب، مخاطب را جلب می‌کند. وقتی به آفریقای جنوبی می‌رسد، مواجههٔ نخستینش با موجی از پرخاشگری و نژادپرستی به‌سرعت صلابت او را محک می‌زند و خیلی زود او را در کانون توجه دولت ژنرال...

در میان نقش‌هایی که تعیین‌کنندهٔ کارنامه‌اند، این یکی از استادانه‌ترین اجراهای بن کینگزلی است؛ او از همان ابتدا با بازی پرانرژی، هوشمندانه و سنجیده‌اش در نقش این مردِ بینا و مستقل‌اندیشِ صلح‌طلب، مخاطب را جلب می‌کند. وقتی به آفریقای جنوبی می‌رسد، مواجههٔ نخستینش با موجی از پرخاشگری و نژادپرستی به‌سرعت صلابت او را محک می‌زند و خیلی زود او را در کانون توجه دولت ژنرال اسموتس (با بازی آتول فوگارد) قرار می‌دهد، دولتی که هنوز آمادهٔ روبه‌رو شدن با چالش‌های اقلیت‌های غیرسفیدپوست نبود. او از تحمل ضربه یا به چالش کشیدن هنجارهای فرهنگیِ جامعهٔ مبتنی بر نظام طبقاتی‌اش ابا ندارد؛ به‌زودی به هند بازمی‌گردد و با کسب موفقیت‌هایی با پاندیت نهرو (با بازی روشن ست) متحد می‌شود و مصمم‌تر می‌گردد که از جمعیت عظیم هندِ تحت سلطه برای شورش علیه واپسین بازمانده‌های راج پساجنگ بهره ببرد. استراتژی نافرمانی مدنی او به زندانی شدن و جدا شدنش از عزیزانش می‌انجامد، اما صبر و پایداری‌اش حتی دشمنان سرسخت را متقاعد می‌کند که این مرد فرق دارد — و در مسیری قرار دارد که به پیروزی منجر می‌شود، پیروزی‌ای که نیازمند عقب‌نشینی‌ای باوقار اما قطعی بود. بخش پایانیِ داستان ضرب‌المثل قدیمیِ دشواری به‌دست آوردن صلح را به‌خوبی نشان می‌دهد؛ دشواری‌ای که با انواع دیگرِ تعصبات پیچیده‌تر می‌شود، تا آن سرانجامی که تاریخ برای همه رقم زد. ریچارد آتن‌بورو در برنامه‌ریزی این فیلم از دیدار اولش با نهرو می‌گوید و اینکه چگونه آن ده دقیقهٔ اولیه طولانی‌تر شد و به نفع جلوهٔ تصویریِ این بیوپیک زیبا تمام شد. فیلم‌برداری در مقیاسی بزرگ، بر گستردگی و تنوع کشور تمرکز دارد، اما هم‌زمان از سبک تصویربرداریِ صمیمی و گاهی سخت‌تماشا هم بهره می‌برد تا خشونت و رفتارهای زبرِ استعماری علیه مستعمره‌نشینان به‌وضوح نمایش داده شود. شاید جزئیات تاریخی به‌اندازهٔ گردهم‌آییِ کلیِ بازیگران برجستهٔ صحنه و سینمای بریتانیا اهمیت نداشته باشد؛ آن چهره‌ها به تنهایی گویی پوزشی صمیمانه برای آنچه در غروب امپراتوری رخ داد ارائه می‌کنند. جرالدین جیمز در نقش میرابهِن حضور حمایتی و ملایمی دارد و کندیس برگن نیز به پیش‌برد توالی زمانی روایت کمک می‌کند؛ نقش خبرنگار-عکاس نیز همواره در کنار گاندی دیده می‌شود. فیلم طولانی است و گاه کمی کند به‌نظر می‌رسد، اما ماهیت مشارکتی آن یادآور سینمای حماسیِ آن روزگار است، با جمعیت‌هایی واقعی، پرشمار، رنگارنگ و پرشور — و همهٔ این‌ها به غنای این اثرِ شکیل و باوقار می‌افزاید. تماشای این فیلم روی پردهٔ بزرگ تأثیری کم‌نظیر دارد؛ اگر فرصت دارید، دیدن آن در سینما توصیه می‌شود.