فیلم Peeping Tom 1960

ترس و دستگاه عصبی فیلم Peeping Tom ساخته مایکل پاول و نوشته لئو مارکز است. در آن کارل بوهِم، مویرا شیِر، آنا ماسی، مکسین آدلی و برندا بروس ایفای نقش می‌کنند. موسیقی اثر برایان ایزدیل و فیلم‌برداری از اوتو هلر است. این فیلم به دلایل مختلف مشهور (یا بدنام) است و پیامدهای اکران آن عملاً حرفهٔ درخشان مایکل پاول را به پایان رساند. جالب این‌که بیش از...

ترس و دستگاه عصبی فیلم Peeping Tom ساخته مایکل پاول و نوشته لئو مارکز است. در آن کارل بوهِم، مویرا شیِر، آنا ماسی، مکسین آدلی و برندا بروس ایفای نقش می‌کنند. موسیقی اثر برایان ایزدیل و فیلم‌برداری از اوتو هلر است. این فیلم به دلایل مختلف مشهور (یا بدنام) است و پیامدهای اکران آن عملاً حرفهٔ درخشان مایکل پاول را به پایان رساند. جالب این‌که بیش از پنجاه سال پس از ساخت، هنوز کسانی هستند که برای نخستین‌بار با این فیلم روبه‌رو می‌شوند و نمی‌دانند دقیقاً چه چیزی دیده‌اند؛ وضعیتی که منتقدانِ آن زمان هم با آن مواجه بودند. خیلی‌ها که دنبال فیلم‌های ترسناکِ صریح و پر از خشونت‌اند از اینکه با یک فیلم «قاتل سریالی» خشن روبه‌رو نشده‌اند ناامید می‌شوند؛ چون وقتی عبارت «قاتل سریالی» را می‌شنوند انتظار خون‌وخَفّت و وحشتِ آشکار دارند. اما برای دوست‌داران واقعیِ فیلم، Peeping Tom آن‌گونه فیلمِ معمولِ قاتل سریالی نیست؛ اثری جذاب و دقیق است. این فیلم ریزه‌کاریِ ذهنی تیره‌ای را به نمایش می‌گذارد: نگریستن از پشت پرده، تنهایی و سوءاستفادهٔ کودکی. از همان نت‌های آغازینِ پیانوی ناآرامِ ایزدیل فضا ساخته می‌شود، سپس رنگ‌آمیزیِ تند و برجستهٔ تصویر وارد می‌شود و مارک لوئیس (بوهِم) که آشفته است روی طعمه‌اش متمرکز می‌شود—زنِ خیابانی‌ای که قرار است در حال مرگ فیلمبرداری شود. این آغاز تدبیر پاول و مارکز برای شریک‌کردنِ ما در اعمالِ لوئیس است، و بعد سازندگان فیلم از ما می‌خواهند به او همدردی کنیم وقتی گذشته‌اش فاش می‌شود و وقتی در زمان حال با احساساتش نسبت به هلن استفنز (ماسی) دست‌وپنجه نرم می‌کند. فیلم به‌طور زیرکانه‌ای کنایه‌ای هم به صنعتِ سینما دارد؛ نکته‌ای که بی‌تردید منتقدان و پخش‌کنندگان زمان اکران را آزرده کرد. شاید بتوان گفت عناصرِ تراوماتیک و روان‌شناختیِ داستان تا حدودی امروزی‌نباشند، اما زاویهٔ فیلم‌سازی—یعنی مسألهٔ نگاهِ معطوف به دیگری—هنوز کاملاً مرتبط است، مخصوصاً در روزگاری که تلویزیون واقع‌نما و برنامه‌های سرگرمی مبتنی بر نظاره‌گری مرسوم‌اند. تولیدِ فیلم از همه جهات عالی است؛ بازی‌ها بسیار مؤثرند و بوهِم که به‌ن‌حوی ناروا بدنام شد، در نقش لوئیس کامل است و گاهی حتی حال‌وهوای پیتر لور را هم در بازی‌اش می‌توان دید. فیلم‌برداریِ جسورانهٔ هلر فضایی به‌شدت جوّآفریند ایجاد می‌کند، موسیقیِ ایزدیل تهدیدی کم‌صدا و همراه است و بخش صدا هم به‌خوبی کار کرده است. عالی. و البته پاول خودش؛ او از حملات وحشیانه‌ای که هنگام اکران متحمل شد deeply آسیب‌دید، ولی خوشبختانه پیش از درگذشتش در 1990 دید که فیلم تبدیل به اثری بسیار مورد احترام شد. او و فیلمش سزاوار ستایش‌اند: کارگردانی‌اش از نظر مفهومی جسورانه است، قاب‌بندی‌اش از لوئیس حساب‌شده و منظم است، و دوربین‌اش چشم‌ها و گوش‌های ماست—و این تجربه گاهی بسیار ناخوشایند است. فیلمی برجسته و ناب. ۱۰ از ۱۰ من واقعاً یادم می‌آید وقتی اوایل دههٔ 1970 این فیلم را دیدم راستش می‌ترسیدم. زنانی جوان در حال پیدا شدنِ کشته‌شده‌اند. چیزی که جنایات را به‌ویژه هولناک می‌کند، نگاهِ وحشتِ محض در چهرهٔ قربانیان است—و همین موضوع برای کارآگاهِ اسکاتلندیارد «گریگ» (جک واتسون) معما ایجاد کرده است. در این میان، بازیگر زن «ویویان» (مویرا شیِر) در حال فیلم‌برداری فیلم جدیدش است و در لوکیشنِ فیلم «مارک» (کارل‌هاینتس بوم) که به دوربین وسواس دارد حضور دارد؛ او بخش پایینیِ خانهٔ بزرگش را به گروهی از جوان‌ها اجاره می‌دهد. معمولاً گوشه‌گیر است اما با «هلن» (آنا ماسی) دوست می‌شود و کم‌کم نوعی رابطه شکل می‌گیرد، چون او به هر دو—هم به مارک و هم به فیلم‌هایش—علاقه نشان می‌دهد. وقتی حادثه‌ای در استودیو رخ می‌دهد، تحقیقِ پلیس اوایل شامل تیمِ صدا و صحنه هم می‌شود و کم‌کم داستان به‌صورتی تیره و تهدیدآمیز باز می‌شود. بوهِم و ماسی در اینجا عالی‌اند و تحت هدایت خلاقانهٔ مایکل پاول و با فیلم‌برداریِ اوتو هلر، داستانی صمیمی و خوش‌ریتم ارائه می‌دهند که هرچند آرام پیش می‌رود اما در مجموع اثربخش است. دیالوگ‌ها هم به‌طرز مؤثری متقاعدکننده‌اند—در مارک چیزی تقریباً کودکانه هست و در رفتارِ شخصیتِ ماسی حالتی تقریباً مادرانه دیده می‌شود که روان‌شناسیِ زیربناییِ روایت را نشان می‌دهد. در شبی تاریک و زیر باران که باران به پنجره می‌کوبد، این تقریباً به همان حدّی است که سینما می‌تواند برسد.