فیلم Ulzana’s Raid 1972

شاید دوست نداشته باشید آدم سفیدپوست را به‌سان یک آپاچی وحشی تصور کنید؟ آپاچی سرکش اولزانا به یک تاخت‌و‌تازِ خونین می‌رود و گروهی از سوارکاران پیگیری او را به‌عهده می‌گیرند. این گروه تحت فرماندهیِ جوان و کم‌تجربهٔ ستوان گارنِت دِبُواین است و برای بقا و شکست‌دادن اولزانا ناچارند روی کمکِ راهنمایِ پیرِ سرسختِ مک‌اینتاش و دوستِ وفادارش، که-نی-تِی، حساب کنند. رابرت آلدریچ (کارگردان «دوازده مرد خبیث» و...

شاید دوست نداشته باشید آدم سفیدپوست را به‌سان یک آپاچی وحشی تصور کنید؟ آپاچی سرکش اولزانا به یک تاخت‌و‌تازِ خونین می‌رود و گروهی از سوارکاران پیگیری او را به‌عهده می‌گیرند. این گروه تحت فرماندهیِ جوان و کم‌تجربهٔ ستوان گارنِت دِبُواین است و برای بقا و شکست‌دادن اولزانا ناچارند روی کمکِ راهنمایِ پیرِ سرسختِ مک‌اینتاش و دوستِ وفادارش، که-نی-تِی، حساب کنند. رابرت آلدریچ (کارگردان «دوازده مرد خبیث» و «طولانی‌ترین زمین بازی») با تسلطِ حرفه‌ای این اثر را ساخته و «حملهٔ اولزانا» تا مرزِ یک شاهکارِ بی‌ملاحظه پیش می‌رود. این فیلم در پی خوشایندِ سیاستِ درست‌نمایی نیست؛ جنگ با سرخ‌پوستان را در تلخی‌اش نشان می‌دهد و شکنجه و تمایل به کشتار در بطن ماجراست. تمثیل‌های فیلم به جنگ ویتنام به‌سختی نادیده گرفته می‌شوند؛ مردان ما در دلِ کوهستان‌های بایر دست‌وپنجه نرم می‌کنند و همین گستردگیِ میدانِ نبرد ابزارِ دیگری به‌دستِ آپاچیِ مجهز می‌دهد. آنچه «حملهٔ اولزانا» را از بسیاری آثار هم‌دوره‌اش ممتاز می‌کند، دیالوگ‌های دقیق و حساب‌شدهٔ آن است. فیلمنامهٔ پیچیدهٔ آلن شارپ شخصیت‌ها را جذاب و شایستهٔ واکاویِ بیشتر نشان می‌دهد. آلدریچ وحشی‌گریِ آپاچی‌ها را بی‌پروا نمایش می‌دهد، اما در عین حال به آن‌ها احترام و—به‌طور حیاتی—درک می‌دهد. این می‌توانست به‌سادگی به یک قصهٔ یک‌طرفهٔ خون‌ریز در اسطورهٔ وسترن بدل شود، اما چنین نیست. انگیزه‌ها و رفتارِ گروهِ سفیدپوست نیز برای نقد و بررسی در معرض دید قرار می‌گیرد و گفت‌وگوهای فراوانِ فیلم جزئیات غنی و پاداش‌دهنده‌ای برای بینندهٔ دقیق به‌دنبال دارد. از ابتدا روشن است که مک‌اینتاش و دِبُواین دیدگاه‌هایی بسیار متفاوت نسبت به اعمالِ اولزانا دارند، ولی هرچه فیلم جلوتر می‌رود پرسش‌های متعددی مطرح می‌شوند—خواه دربارهٔ ارزش‌های مسیحی، نفرت نژادی یا اعتمادِ امپریالیستی—و همهٔ طرف‌ها به سوی حساب‌رسیِ نهایی شتاب می‌کنند. برت لانکاستر در نقش مک‌اینتاش بی‌نقص است؛ زمخت و با هیکلی ساخته‌شده برای چنین صحنه‌هایی. بروس دیویسون در نقش دِبُواین شکوهِ پسرانه را با شجاعتِ غیرضروری به‌خوبی ترکیب می‌کند، و بازی برجستهٔ خورخه لوکه در نقش که-نی-تِی، فیلم را به‌طرز چشمگیری می‌دزدد—اجرایی عمیق که اثر را به‌خوبی در هم نگه می‌دارد. متأسفانه این فیلم سال‌ها قربانیِ دخالت‌های مختلف (از جمله استودیو و حتی خودِ لانکاستر) بوده و نسخه‌های متفاوتی از آن در دسترس است. خوشبختانه اکنون نسخه‌ای تقریباً کامل قابل دسترسی است، اما هنوز نسخهٔ کامل و قطعیِ فیلم وجود ندارد. انتشارهای آلمان و استرالیا ادعای کامل‌بودن دارند، اما درست نیست—چون هنوز حدود سه دقیقه از اولین تدوینِ فیلم حذف شده است، از جمله یک سکانس نسبتاً کلیدی با حضور سِرژانت و سرباز میلر (در حدود ۴۹ دقیقه یک برشِ ناگهانی از صحنهٔ شب به روز دیده می‌شود). با این حال حتی با همین سه دقیقهٔ حذف‌شده، «حملهٔ اولزانا» فیلمی تیره و در عین حال برجسته است. آلدریچ و تیمش خشونت را از هر دو سویِ ماجرا نمایش می‌دهند و از فرار به قالب‌های تکراری خودداری می‌کنند. ۹/۱۰