فیلم The Ghost and the Darkness 1996

آه، درست می‌گویی. شیطان به تساوو آمده است. به من نگاه کن، من شیطانم. «شبح و تاریکی» را استیفن هاپکینز کارگردانی و ویلیام گلدمن نوشته است. بازیگرانش وال کیلمر، مایکل داگلاس، تام ویلسون، جان کانی، برنارد هیل، برایان مک‌کاردی و امیلی مورتیمر‌اند. موسیقی اثر از جری گلدسمیث و فیلم‌برداری از ویلموس زیگموند است. داستان در تساوو، کنیا می‌گذرد؛ مهندس ساخت پل با شکاری باتجربه همراه می‌شود تا...

آه، درست می‌گویی. شیطان به تساوو آمده است. به من نگاه کن، من شیطانم. «شبح و تاریکی» را استیفن هاپکینز کارگردانی و ویلیام گلدمن نوشته است. بازیگرانش وال کیلمر، مایکل داگلاس، تام ویلسون، جان کانی، برنارد هیل، برایان مک‌کاردی و امیلی مورتیمر‌اند. موسیقی اثر از جری گلدسمیث و فیلم‌برداری از ویلموس زیگموند است. داستان در تساوو، کنیا می‌گذرد؛ مهندس ساخت پل با شکاری باتجربه همراه می‌شود تا دو شیری را که به کارگرانِ محلی حمله می‌کنند شکار کند. همان‌طور که معمول است، بهتر است سراغ واقعیت‌های پشت این روایت رفت، چون فیلم از حادثه واقعی شیرهای تساوو الهام گرفته است. خود داستان پر است از سمپتوم‌های اسرارآمیز؛ شیرها (شبح و تاریکی) طوری نمایش داده می‌شوند که گویا موجوداتی فراطبیعی‌اند و به‌خاطر لذت شکار، اهالی را از پا درمی‌آورند. این نگرش با زمینهٔ استعمار و ژست‌های مردسالارانه برخورد عجیبی دارد: شکارچیان بزرگ‌جثه به‌خاطر نقشی که در دفاع از انسان‌ها ایفا می‌کنند قابل بخشش جلوه داده می‌شوند، حال‌آنکه می‌دانیم انسان‌ها اغلب برای تفنن هم شکار می‌کنند، صرف‌نظر از شرایط خاص. استریوتایپ‌هایی در فیلمنامه پیدا می‌شود، هرچند نه به‌قدری که توهین‌آمیز باشد؛ اما احساس می‌کنی فیلم می‌توانست حرف بیشتری دربارهٔ مسائل سیاسی و آشفتگی‌های آن دوره داشته باشد. در نهایت همه‌چیز بیشتر به یک فیلم ماجراجویانه/هیولایی تبدیل می‌شود: دو شکارچی سفیدپوست روبه‌روی دشمنِ هیولایی قرار می‌گیرند و زندگی‌شان ساعتی به ساعتی به خطر می‌افتد. صحنه‌های حمله خوب کار شده‌اند و به‌طرزی اولیه و غریزی هیجان‌انگیزند، طوری که اگر فیلم در روایت عمیق ضعف داشته باشد، با هیجان و تعلیقِ واقعی جای خالی آن را پر می‌کند. با فیلم‌برداری زیگموند که مناظری زیبا از آفریقا نشان می‌دهد و موسیقی گلدسمیث که هنگام‌ها و فضاها را تقویت می‌کند، جنبه‌های فنی چشم و گوش تماشاگر را ارضا می‌کنند. اما قوس داستانی یکی از شخصیت‌ها به شکل ناشیانه‌ای کوتاه نگه داشته شده و این کم‌کاری لذت تماشای فیلم را آزار می‌دهد. با وجود نواقص و وعده‌های ناتمام، حس و حال سنتیِ خوبی در فیلم هست که تماشاگران عام را بیشتر از منتقدان حرفه‌ای جذب کرده است. امتیاز: 6.5/10 --- من این فیلم را وقتی اولین بار پخش شد خیلی دوست داشتم. بر پایهٔ داستانی واقعی است (در واقع تنها صحنه‌ای که ساخته و پرداخته شده، صحنهٔ غار شیرهاست). این فیلم به‌خاطر فیلم‌برداری شگفت‌انگیز ویلموس زیگموند نفسِ آفریقا را در خود دارد. آفریقا در این فیلم همان‌قدر درخشان و شگفت‌انگیز است که در واقعیت. هیچ CGI‌ای در کار نیست؛ فقط شیرهای واقعی آموزش‌دیده و جلوه‌های واقعی به چشم می‌خورند. در زمان استعمار اروپایی آفریقا می‌گذرد؛ تمرکز روی نیاز بریتانیا برای تکمیل پل راه‌آهن روی یک رودخانهٔ کوچک است که با دو شیری که به‌نظر برای تفنن شکار می‌کنند، مشکل‌ساز شده است. حتی حالا، بیست‌وپنج سال بعد از ساخت، هنوز هم این فیلم را دوست دارم. حتی وقتی پایانش را حفظم، باز هم در لحظات حساس کمی مشت‌هایم را گره می‌کنم و نفسم را حبس می‌کنم — تنش در صحنه‌های اوج واقعاً خوب کار شده است. همهٔ بازیگران اصلی اجراهای خوبی دارند، اما مایکل داگلاس با نقش شکارچی باتجربه‌اش که هم‌زمان خصیصهٔ «مرد عمل» دورهٔ هشتادهایش را دارد، چشمگیرتر است. تنها نکتهٔ منفی برای من موسیقی ضعیف گلدسمیث است؛ فرصت‌های زیادی از دست رفته و خبری از موتیف‌های برجسته یا حس ماجراجویی و آفریقا نیست. اما صرف‌نظر از این، این فیلم به‌خاطر پرداخت به داستانی باورنکردنی در یکی از کم‌تر شناخته‌شده‌ترین مناطق قارهٔ عظیم آفریقا ارزش دیدن دارد. این فیلم داستانی دارد که با تو می‌ماند؛ مثل خود آفریقا. من این فیلم را دوست دارم. --- در کل، فیلمِ خوبی در ژانر ماجراجویی آفریقایی است. به‌طور کلی از این فیلم خوشم آمد. آفریقا همیشه برای اروپاییان جذاب بوده و هر کسی که آنجا زندگی کرده باشد می‌داند که آفریقا تأثیری ماندگار و نوعی جادو بر آدم می‌گذارد. کسی که مدت زمانی در آن سرزمین بماند، آفریقا را فراموش نمی‌کند و اندکی از آن جادوی بکر را با خود حمل می‌کند. فیلم تا حدی طعم آن افسونِ وحشی آفریقا را منتقل می‌کند، به‌ویژه زیبایی‌های طبیعی نواحی بکر آن. در زمینه تولید و بصری، فیلم بسیار زیباست و به‌راحتی ما را به زمان روایت منتقل می‌کند. من کارشناس نیستم، اما چیزی که آزاردهنده باشد ندیدم، جز چند وسایل صحنه که کمی برای سال 1896 مدرن به‌نظر می‌رسیدند. فیلم که در دوران استعمار بریتانیا در عمق آفریقا می‌گذرد، طبیعتاً از منظر اروپایی روایت می‌شود؛ ساخت خط راه‌آهن به‌عنوان کاری مهندسی و دلاوری استعمارگران انگلیسی نشان داده می‌شود که می‌خواهند قاره را از قاهره تا کیپ متحد کنند، با وجود مخالفت‌ها و منافع سایر کشورها مثل بلژیک یا پرتغال. فیلم‌برداری زیباست، تصاویر با رنگ‌های گرم کار شده و مناظری که برای لوکیشن انتخاب شده‌اند بسیار چشم‌نوازند. صحنه‌آرایی، لباس‌ها و جلوه‌ها نیز انتظارات را برآورده می‌کنند و به فیلم جلوه‌ای شیک می‌دهند. در مورد بازیگران نقاط مثبت و منفی هست. از یک سو، وال کیلمر به‌نظر نمی‌رسد نیروی لازم برای نقشی که به او داده شده را داشته باشد؛ او در نقشی که نیازمند این‌همه اکشن و تلاش فیزیکی نباشد مؤثرتر بود. با این حال، به‌عنوان مهندسِ به آفریقا آمده که خود را در وضعیتی می‌بیند که برایش آماده نبوده و باید برای زنده‌ماندن بجنگد، باورپذیر است. بازیگر دائماً حالتی فرسوده دارد که احتمالاً شرایط آب‌وهوایی در این حس بی‌تناسبی نقش داشته. تام ویلسون، هنری سِله و جان کانی به فیلم کمک می‌کنند و از تبدیل شدنش به فیلمی یک‌نفره جلوگیری می‌کنند. متأسفانه حضور مایکل داگلاس را دوست نداشتم؛ علاوه بر اینکه شخصیتش نوعی خودستایی است، به‌نظر می‌رسد برای راضی کردن خودِ بازیگر به‌وجود آمده و جای دیگری نداشت. به‌عنوان فیلمی ماجراجویانه دربارهٔ حیواناتی که انسان‌ها را می‌خورند، توقع می‌رود صحنه‌های خشونت‌آمیز باشد، اما فیلم نسبتاً ملایم است و صحنه‌های واقعاً خون‌آلود نشان نمی‌دهد. فیلمنامه هم جای قابل‌پیشرفت دارد. داستان فیلم بر حادثه‌ای در تساوو، کنیا استوار است که در آن دو شیر محلی (که در واقعیت شیرهای تساوو معمولاً یال ندارند) شروع به کشتار کارگران پل‌سازی کردند و ده‌ها کشته برجای گذاشتند. اما این بازنمایی وفادارِ کاملِ واقعیت نیست. البته مقداری خلاقیت روایی در فیلم‌سازی اجتناب‌ناپذیر است و بسیاری از صحنه‌های هیجان‌انگیز و دیوانه‌وار را می‌توان در همین چارچوب خلاقیت پذیرفت. اما نکته‌ای که برایم قابل قبول نیست، وارونه‌سازی حقایق با معرفی شخصیت شکارچی به‌دستِ داگلاس است. چنین شخصیتی وجود خارجی نداشت؛ به‌گفتهٔ جان هنری پترسون، دو شیر بدون کمک دیگران توسط خودش کشته شدند، یا حداقل او این‌طور ادعا کرده است.