«گزارش» در اصل تقابل حقیقت و اخلاق با دستگاه اداری و کشوری است که به آرمان‌های خود پایبند نیست. با توجه به قطبی‌شدن بیشتر آمریکا، این فیلم از هر زمان دیگری به‌موقع‌تر است.
شاید برای برخی بیش از حد ریشه‌دار در سنت تئاتر باشد، اما در جمع‌بندی مقدار بزرگی از اطلاعات، کار استثنایی و قابل‌فهمی انجام می‌دهد.
«از هرگونه زبان حدس‌زنانه در مورد قانونی بودن فعالیت‌های معین...
«گزارش» در اصل تقابل حقیقت و اخلاق با دستگاه اداری و کشوری است که به آرمان‌های خود پایبند نیست. با توجه به قطبی‌شدن بیشتر آمریکا، این فیلم از هر زمان دیگری به‌موقع‌تر است.
شاید برای برخی بیش از حد ریشه‌دار در سنت تئاتر باشد، اما در جمع‌بندی مقدار بزرگی از اطلاعات، کار استثنایی و قابل‌فهمی انجام می‌دهد.
«از هرگونه زبان حدس‌زنانه در مورد قانونی بودن فعالیت‌های معین — یا دقیق‌تر، قضاوت درباره قانونی بودنِ آن‌ها نسبت به دستورالعمل‌های عملیاتی مورد توافق و بررسی شده در سطوح ارشد آژانس — در مکاتبات کتبی (ایمیل یا مکاتبات دیپلماتیک) جداً خودداری شود. چنین زبانی کمکی نمی‌کند.»
— خوسه رودریگز، مدیر مرکز مقابله با تروریسم، در واکنش به اطلاع‌رسانی کارکنان سیا مستقر در «محل بازداشت سبز» در تایلند درباره نزدیک شدن «تکنیک‌های بازجویی تقویت‌شده» به حد قانونی (ایمیل ارسال‌شده، 12 آوریل 2002)
یافته‌های کلیدی گزارش کمیته انتخابی سنا درباره برنامه بازداشت و بازجویی سیا (9 دسامبر 2014):
1. استفاده سیا از تکنیک‌های بازجویی تقویت‌شده روش مؤثری برای به‌دست‌آوردن اطلاعات یا کسب همکاری بازداشت‌شدگان نبود.
2. توجیهات سیا برای استفاده از این روش‌ها بر ادعاهای نادرست درباره اثربخشی آن‌ها استوار بود.
3. بازجویی‌های سیا از بازداشت‌شدگان وحشیانه و بسیار بدتر از آنچه سیا به سیاست‌گذاران و دیگران منعکس کرده بود، بود.
4. شرایط نگهداری بازداشت‌شدگان سخت‌تر از آن چیزی بود که سیا به سیاست‌گذاران و دیگران گزارش داده بود.
5. سیا بارها اطلاعات نادرست به وزارت دادگستری ارائه داد و مانع از تحلیل حقوقی صحیح برنامه شد.
6. سیا عمداً از نظارت کنگره بر برنامه جلوگیری یا آن را مختل کرد.
7. سیا نظارت مؤثر کاخ سفید و تصمیم‌گیری‌ها را مختل کرد.
8. اداره و مدیریت این برنامه توسط سیا، مأموریت‌های امنیت ملی دیگر نهادهای قوه مجریه را پیچیده و در برخی موارد مختل کرد.
9. سیا نظارت دفتر بازرس کل خود را مختل کرد.
...
16. سیا برنامه‌ریزی یا ارزیابی کافی درباره اثربخشی تکنیک‌های بازجویی تقویت‌شده انجام نداد.
17. سیا به ندرت کارکنان را به‌خاطر نقض‌های جدی یا کوتاهی‌های مدیریتی مسئول نگه داشت یا تنبیه کرد.
18. سیا انتقادات، اعتراضات و نقدهای درون‌سازمانی متعدد درباره عملکرد و مدیریت برنامه را کم‌اهمیت جلوه داد یا نادیده گرفت.
19. برنامه بازداشت و بازجویی سیا ذاتاً پایدار نبود و تا حدود 2006 عملاً به‌خاطر افشاهای غیرمجاز مطبوعاتی، کاهش همکاری از سوی دیگر کشورها و مسائل حقوقی و نظارتی خاتمه یافته بود.
20. این برنامه به اعتبار بین‌المللی ایالات متحده آسیب زد و هزینه‌های مالی و غیرمالی قابل‌توجهی به‌دنبال داشت.
«این مطالعه فراتر از اقدامات سیا است. در واقع درباره ارزش‌ها و اخلاق آمریکایی است. درباره قانون اساسی، منشور حقوق و حاکمیت قانون ماست. این ارزش‌ها فارغ از شرایطی که در آن قرار گرفته‌ایم وجود دارند؛ در زمان صلح و در زمان جنگ. اگر این ارزش‌ها را وقتی به‌صرفه باشد رها کنیم، در عمل از اصولی که کشورمان را بزرگ می‌سازد فاصله گرفته‌ایم. به‌همین‌دلیل این مطالعه از طرف کمیته به مردم تقدیم می‌شود به‌این امید که پیام آن «هرگز دوباره» باشد.»
— سناتور دیان فاینستاین، رئیس کمیته انتخابی سنا (9 دسامبر 2014)
دیدگاه اقلیت کمیته: سیا برنامه بازداشت را «ستونی حیاتی در تلاش‌های ضدتروریسم آمریکا» خواند که به جمع‌آوری اطلاعات و عملیات نیروی انتظامی کمک می‌کرد، طرح‌های تروریستی را خنثی می‌نمود و تحلیل درباره هدف القاعده را پیش می‌برد. ما معتقدیم که این برنامه جان‌ها را نجات داده و نقش مهمی در تضعیف القاعده در زمان فعالیت خود ایفا کرده است؛ وقتی از یکی از افسران ارشد سیا درباره ارزش اطلاعات به‌دست‌آمده از بازداشت‌شدگان پرسیدند و اینکه آیا او دلتنگ آن اطلاعات هست یا نه، گفت: «هر روز دلم برایش تنگ می‌شود.»
هر کسی که کمی تاریخ خوانده بداند که شکنجه به‌عنوان روشی برای استخراج اطلاعات مفید کارآمد نیست. این روش در قرون مختلف کار نکرده است و قرن‌هاست که این حقیقت شناخته شده است.
نویسنده و کارگردان اسکات زد. برنز در «گزارش» داستان تحقیق پنج‌ساله و 40 میلیون دلاری کمیته انتخابی سنا را درباره استفاده غیرقانونی سیا از شکنجه پس از 11 سپتامبر و تلاش‌های بعدی برای پنهان‌کاری روایت می‌کند. از سال 2002 تا 2008 برنامه بازداشت و بازجویی شاهد به‌کارگیری «تکنیک‌های بازجویی تقویت‌شده» بود که بودجه‌ای نزدیک به 80 میلیون دلار برای مالیات‌دهندگان آمریکا داشت و بازداشت‌شدگان در مکان‌های مخفی سراسر جهان نگهداری شدند. نتیجه تحقیقات کمیته، گزارشی 6,700 صفحه‌ای بود که بر اساس میلیون‌ها صفحه مدارک طبقه‌بندی‌شده تدوین شد و نسخه خلاصه‌شده و گسترده‌سانسورشده‌ای از آن در 2014 منتشر شد. فیلم در انجام مأموریت خود—فشرده‌سازی این حجم عظیم اطلاعات در روایت قابل‌فهم—عملکردی برجسته دارد.
فیلم بیشتر به‌صورت درام فرایندی (procedural) ساخته شده تا تریلر سیاسی؛ ممکن است برای برخی بیش از حد گفت‌وگومحور به‌نظر رسد و از نظر نزدیکی به فرم‌های تئاتری فاصله کمی داشته باشد. با این حال بازی‌ها درخشان، بدون ترس و دقیق‌اند و نگاهی نافذ به یکی از شرم‌آورترین لحظات تاریخ آمریکا ارائه می‌دهند.
داستان از سال 2012 آغاز می‌شود؛ دانیل جی. جونز (آدام درایور)، محقق سنا و نویسنده اصلی گزارشِ اخیر، در دیداری با وکیل خیالی‌اش سایرس کلیفورد (کوری استال) است. فیلم سپس به 2007 بازمی‌گردد، زمانی که سناتور دیان فاینستاین، رئیس کمیته قوانین و امور اداری سنا، جونز را به تحقیق درباره نابودی نوارهای ویدئویی بازجویی دو مظنون القاعده در یک سایت سیاه در تایلند (محل بازداشت سبز) منصوب می‌کند. پس از کشف نابودی چندین نوار و انعقاد تحقیق بزرگ‌تر، جونز هدایت یک تیم شش‌نفره دوحزبی را برعهده می‌گیرد تا عملکرد کلی سیا در بازجویی از مظنونان تروریستی را بررسی کند. باقی فیلم از آغاز تحقیقات تا تلاش برای انتشار گزارش (با موانع متعدد از سوی سیا و دولت وقت) را دنبال می‌کند.
فرط شخصیت‌پردازی وجود ندارد؛ تمرکز فیلم بر حقایق است نه بر زندگی خصوصی شخصیت‌ها. این انتخاب کارگردان باعث شده فیلم خشک و عاری از احساسات زائد باشد، اما از سوی دیگر همین بی‌پیرایه‌بودن، خشم و انزجار لازم را برمی‌انگیزد.
شخصیت‌هایی که در فیلم دیده می‌شوند با بازی‌های برجسته بازآفرینی شده‌اند: از مقامات ارشد سیا و مشاوران کاخ سفید تا روان‌شناسانی که برنامه را طراحی کردند. تصویر فیلم از دو روان‌شناس اصلی برنامه (میتچل و جسن) به‌ویژه محکوم‌کننده است؛ افرادی با مدرک روان‌شناسی اما بدون تجربه واقعی در بازجویی که ادعاهایی بی‌پایه درباره اثربخشی شکنجه مطرح می‌کنند. کارگردان با توجه به زمینه خانوادگی‌اش در روان‌شناسی، این تسلیح علم برای آزار را به‌شدت محکوم می‌کند.
فیلم بی‌پرده نشان می‌دهد که تکنیک‌های بازجویی تقویت‌شده تا چه حد بی‌اثر بودند؛ نمونه‌ای که در فیلم مطرح می‌شود گزارش آب‌پاشی (واتربوردینگ) 183باره بر یک بازداشت‌شده بدون حصول نتیجه است—و این سؤال را به‌دنبال دارد که اگر یک روش کارآمد بود، چرا باید بارها و بارها اجرا شود؟
همچنین تلاش‌های سیا برای قانونی جلوه‌دادن این اقدامات از طریق «یادداشت‌های شکنجه» (Torture Memos) نمایش داده می‌شود؛ اسناد حقوقی‌ای که با استدلال‌هایی همچون اینکه برنامه فقط در صورتی قانونی است که به «اطلاعات منحصربه‌فرد و غیرقابل‌دستیابی» منجر شود، سعی در توجیه رفتارها داشتند—استدلالی دور باطل و فاقد پایه حقوقی.
از منظر سیاسی، فیلم عملاً جانب‌داری چپ‌گرا دارد، خصوصاً در نحوه نشان‌دادن دروغ‌ها و مغالطات سیا درباره اثربخشی برنامه. مخالفان گزارش—بخش‌هایی از جمهوری‌خواهان—را به اتخاذ راهبرد «چیزی را نپذیرید، همه‌چیز را انکار کنید و علیه مخالفان اتهام بزنید» متهم می‌کند. در عین حال فیلم از به‌وجود‌آوردن یک دودئوپلوماسی ساده‌لوحانه بین دموکرات‌ها و جمهوری‌خواهان اجتناب می‌کند و نقدهایی هم به مواضع دموکرات‌ها و رفتار با افشاگران وارد می‌آورد.
به‌طور کلی «گزارش» فیلمی سرراست و محتاط است؛ بدون آوانگاردی بصری و عمدتاً متکی بر ساختار فرایندی و مستندوار. برنز فرم را در خدمت محتوا قرار داده و تمرکز او بر حقایق صیقلی و ثابت است. فیلم نشان می‌دهد که چگونه این برنامه آبروی کشور را برد، بازداشت‌شدگان را به ابزارهای تبلیغاتی برای گروه‌های افراطی تبدیل کرد و ارزش‌هایی را که قرار بود از آن‌ها دفاع شود، خیانت کرد. فیلم از هر دو دولت — دولت بوش در اجازه‌دادن به این اعمال و دولت اوباما در کندی و مقاومت برای انتشار گزارش — انتقاد می‌کند.
شاید از نظر سرگرم‌کنندگی سینمایی کمتر هیجان‌انگیز باشد، اما روایتش جذاب و خشم‌آور است چون واقعاً اتفاق افتاده و نگران‌کننده است که در فضای سیاسی فعلی احتمال تکرار چنین مواردی وجود دارد.
من عاشق دیدن داستان‌های واقعی هستم وقتی بتوانند آنچه واقعاً اتفاق افتاده را به‌شیوه‌ای جذاب نقل کنند. اسکات زد. برنز حقیقت ناخوشایند انکارِ سیا از بی‌اثر بودن روش‌های شکنجه را بازگو می‌کند و آدام درایور بار دیگر نشان می‌دهد چرا بازیگری تحسین‌شده است. با وجود کلیشه‌ها و محدودیت‌های ژانر، «گزارش» فیلمی مهم است که خصوصاً آمریکایی‌ها باید آن را ببینند.
امتیاز: B
برای پخش زیرنویس چسبیده (Soft Sub)، حتماً از پلیرهای PotPlayer، MX Player، VLC یا Infuse استفاده کنید.
امتیاز بلبل جان
70%
امتیاز Rotten Tomato
82%
امتیاز Metacritic
66/100
86
دیدگاه های کاربران