فیلم Aquarius 2016

خانه جایی است که همه خاطره‌ها در آن حفظ می‌شوند. لازم است این بررسی را با اشاره به فیلم روسی «دولاک» (The Fool) آغاز کنم که در همان سال منتشر شد و فیلم دیگری با مضمون مشابه به نام «لویاتان» هم برای اسکار نامزد شده بود. هر دوی این فیلم‌ها تنها فساد را نشان ندادند، بلکه تهدیداتی را که مردم عادی با آن روبه‌رو هستند به...

خانه جایی است که همه خاطره‌ها در آن حفظ می‌شوند. لازم است این بررسی را با اشاره به فیلم روسی «دولاک» (The Fool) آغاز کنم که در همان سال منتشر شد و فیلم دیگری با مضمون مشابه به نام «لویاتان» هم برای اسکار نامزد شده بود. هر دوی این فیلم‌ها تنها فساد را نشان ندادند، بلکه تهدیداتی را که مردم عادی با آن روبه‌رو هستند به تصویر کشیدند. بلند شدن برای حق در برابر ظلم هنوز در چنین جوامعی راه درازی در پیش دارد. حالا نسخه برزیلی این موضوع اینجا آمده است. از نظر شدت و وسعت رویدادها در همان سطح این دو فیلم نیست، اما مسئله‌ی اصلی مشابه است، فقط در قاره‌ای دیگر. این فیلم با چند جنجال روبه‌رو شد که یکی از آن‌ها مانع رقابت آن در اسکار شد؛ با این حال از سوی منتقدان و تماشاگران تا حد زیادی پذیرفته شد. من خودم مشکلی در فیلم ندیدم و فکر می‌کنم این فیلم بیش از آنکه قربانی خطاهای هنری باشد، احتمالاً قربانی مناسبات توسعه‌دهندگان و ارتباطاتشان با قدرتمندان فاسد شده است. فیلم شاهکار مطلق نیست؛ اما فیلم خوبی است؛ فیلمی پیام‌محور. مخاطب عام شاید همه‌چیز را نگیرند؛ به‌خصوص برای بزرگسالان مناسب‌تر است که بعداً دلیلش را خواهم گفت. داستان درباره کلارا، منتقد موسیقی 65 ساله است. او زندگی موفقی داشته، اکنون بیوه است و همه فرزندانش مستقل شده‌اند. ماجرا با جشن تولد او آغاز می‌شود که خانواده و دوستان دور هم جمع‌اند. او تنها ساکن باقی‌مانده در یک ساختمان قدیمی و زیبای ساحلی است؛ همه رفته‌اند چون سرمایه‌گذاران تصمیم به تخریب و ساخت بنایی مدرن گرفته‌اند. کلارا برای حفظ این میراث و خاطراتش می‌جنگد. نقشه توسعه‌دهندگان برای بیرون راندن او و اتفاقاتی که در پی می‌آید، خط اصلی داستان را شکل می‌دهد. «پس وقتی خوش‌ات می‌آید، می‌شود نوستالژیک؛ اگر خوش‌ات نیاید، می‌شود کهنه، درست؟» صحنه‌ی افتتاحیه کمی نامتعارف است؛ بلافاصله شخصیت مرکزی معرفی نمی‌شود و در میانه فیلم چند نما یا لحظهٔ پراکنده هست که به دههٔ هفتاد بازمی‌گردند. مفهوم آن بخش‌ها کاملاً واضح نیست، اما به نظر می‌رسد اشاره به دلتنگی برای روزهای خوب گذشته دارد. ایدهٔ مبارزهٔ تنها الهام‌بخش است؛ در مقاطعی که همه فکر می‌کنند او بیش از حد حساس شده، در تصمیمش استوار می‌ماند و آنچه لازم است انجام می‌دهد. این فیلم از آن آثاری بود که در ابتدا جذبم نکرد اما کم‌کم مجذوبم کرد. وقتی روایت روی یک شخصیت تمرکز یافت، سایر اجزا نیز در جهت پیام فیلم قرار گرفتند. به نظر من موضوع فیلم صرفاً فساد نیست، هرچند بخشی از آن به این موضوع مرتبط است؛ در اصل این مبارزه‌ای برای حقِ فرد و حفظ گذشته است. از سوی دیگر مقابل‌داران او حاضرند برای پیروزی از اقدامات افراطی و زیرکانه استفاده کنند که همین نقطه باعث جنجال‌برانگیز شدن داستان می‌شود. فیلمی از برزیل با این مضمون می‌تواند برای کسانی که آگاهی کمی دارند و به‌سهولت قربانی می‌شوند، آموزنده باشد. فیلم محصولِ همکاری فرانسه و برزیل است. من چند روز بعد از تماشا این بررسی را نوشتم تا صحنه‌به‌صحنه درباره‌اش تأمل کنم؛ هرچه بیشتر به یاد می‌آورم، بیشتر از فیلم خوشم می‌آید. پس توصیه‌ام این است که پیش از نتیجه‌گیری عجولانه، کمی درباره فیلم فکر کنید؛ ممکن است آن‌چه شنیده‌اید با چیزی که خودتان می‌بینید متفاوت باشد. تنها نکتهٔ آزاردهنده برای من مدت زمان فیلم بود؛ 150 دقیقه طولانی است، هرچند اگر با فیلم‌های کند عادت داشته باشید، قابل تحمل است. نوشته، کارگردانی و بازی‌ها خوب‌اند و لوکیشن‌ها مناسب انتخاب شده‌اند. اما می‌توانستند از آن صحنه‌های جنسی که پیش‌تر به آن‌ها اشاره کردم، چشم‌پوشی کنند؛ این صحنه‌ها گاه بیش از حد و در تصاویری دور از داستان اصلی ظاهر می‌شوند و حالت حواس‌پرتی پیدا می‌کنند. من با نمایش زندگی روزمره انسانی مشکلی ندارم، اما وقتی موضوع فیلم جدی است، این بخش‌ها تمرکز را می‌گیرد و مانع می‌شود فیلم برای همهٔ گروه‌های سنی، حتی نوجوانان، مناسب باشد. در مجموع، برای بزرگسالان درخور توصیه است. 7/10