فیلم Gattaca 1997

چند دهه در آینده، اوژنتیکِ لیبرال عادی شده و تبعیضی سیستماتیک برای جدا کردن «معتبرها» (valids) از «نامعتبرها» (in-valids) برقرار است؛ نامعتبرها به‌طور طبیعی به دنیا آمده‌اند و در نتیجه بیشتر در معرض نقص‌های ژنتیکی‌اند. وینسنت (اتان هاوک) که یک نامعتبر است، هویتِ یک معتبر دچار ناتوانی (جروم با بازی جود لا) را می‌پذیرد تا رویای سفر به فضا را محقق کند. اوما ثورمن و...

چند دهه در آینده، اوژنتیکِ لیبرال عادی شده و تبعیضی سیستماتیک برای جدا کردن «معتبرها» (valids) از «نامعتبرها» (in-valids) برقرار است؛ نامعتبرها به‌طور طبیعی به دنیا آمده‌اند و در نتیجه بیشتر در معرض نقص‌های ژنتیکی‌اند. وینسنت (اتان هاوک) که یک نامعتبر است، هویتِ یک معتبر دچار ناتوانی (جروم با بازی جود لا) را می‌پذیرد تا رویای سفر به فضا را محقق کند. اوما ثورمن و گور ویدال نیز در فیلم حضور دارند. Gattaca (1997) یک درام علمی–تخیلی از نوع «تک‌نوآر» است که علمِ آینده‌نگر را با حال و هوای نوآر دهه‌های ۴۰ و ۵۰ ترکیب می‌کند. نه تنها لباس‌ها و کلاه‌ها شبیه آن دوره‌اند، حتی خودروها هم شبیه کوپه‌های دهه‌های ۵۰/۶۰ به نظر می‌رسند، با این تفاوت که به‌خاطر برقی بودن صدای خاصی از خود درمی‌آورند. از این نظر تا حدودی شبیه Dark City (1998) است، اما فضای آن دراماتیک‌تر است؛ اگر Dick Tracy (1990) را به‌صورت یک علمی–تخیلی مغمومِ فضایی تصور کنید، ایدهٔ کلی Gattaca را به‌خوبی درک کرده‌اید. فیلم در گیشه شکست خورد، ولی منتقدان عموماً از آن ستایش کردند. اگر به مباحث اوژنتیک و فلسفه‌های مرتبط علاقه‌مند باشید، فیلم برایتان تأثیرگذارتر خواهد بود. از نظر من فیلم قابل قبول است اما بیش از حد آرام و کم‌تکاپوست؛ در این ژانر، Dark City را ترجیح می‌دهم. مدت زمان فیلم ۱ ساعت و ۴۶ دقیقه است و در جنوب کالیفرنیا فیلم‌برداری شده است (مرکز شهری مارین کانتی در سن رافائل؛ کالج هنر و طراحی اُتس؛ ساختمان CLA در دانشگاه پلی‌تکنیک ایالتی کالیفرنیا، پومونا؛ سرریزِ سد سپالوودا؛ بیرون فروم در اینگلوود؛ و نیروگاه خورشیدی کرامر جانکشن). نمرهٔ کلی: B-. از سوی دیگر، عده‌ای Gattaca را یکی از بزرگ‌ترین فیلم‌های ساخته‌شده می‌دانند؛ برخی ممکن است این تعریف را مبالغه‌آمیز بدانند، اما برای آنها این فیلم یک شاهکار است: گزینش بازیگران، طراحی صحنه، فیلمبرداری، فیلمنامه و جهانی که داستان در آن جریان دارد همگی درخشان‌اند. این فیلم تنها منبعی برای سرگرمی نیست، بلکه یک اثر هنری الهام‌بخش است. از نظر شعری نیز بی‌نظیر است؛ هر دیالوگ و جمله‌ای حزن‌آمیز و زیباست و فیلم تا روزها پس از تماشای تیتراژ، ذهن بیننده را درگیر نگه می‌دارد — نه به‌خاطر سرعت یا پیچشِ پایانی، بلکه به‌خاطر ایده‌های فلسفی آرام و عمیقش. به کسانی که دنبال تجربهٔ سینمایی تأثیرگذار هستند، شدیداً توصیه می‌شود؛ این فیلم باید در فهرست ضروری هر سینمادوستی قرار گیرد. خلاصهٔ داستان: وینسنت (اتان هاوک) مصر است که به فضا برود، اما مقاماتی که بر اساس معیارهای ژنتیکی تصمیم می‌گیرند او را نامناسب می‌دانند. خوشبختانه او جروم (جود لا) را می‌شناسد؛ جروم در یک تصادف رانندگی صدمه دیده و پاراپلژیک شده، ولی ژنتیک او او را واجد شرایطِ طبقهٔ بالاتر جامعه می‌کند تا بتواند سوار موشک شود. آن دو به‌سرعت قراردادی برقرار می‌کنند که جروم روش‌هایی برای فریب دستگاه‌های تشخیص طراحی می‌کند تا وینسنت بتواند رویایش را دنبال کند. درست وقتی همه‌چیز دارد به حقیقت می‌پیوندد، رئیس وینسنت در شرایط مرموزی کشته می‌شود و تحقیقاتِ پس از آن ممکن است شبکهٔ دروغ‌ها و جعل هویتی را که وینسنت سال‌ها ساخته، فاش کند. از نظر بازیگری، نمی‌توانم بگویم نمایش‌ها فوق‌العاده‌اند؛ حتی اوما ثورمن که نقش علاقهٔ عشقی را در ادامهٔ داستان ایفا می‌کند، چندان درخشان نیست. اما ریتم روایت و ایدهٔ پایه‌ایِ طبقه‌بندی و گزینش ژنتیکی به‌خوبی توسط آندرو نیکول مطرح می‌شود. فیلم تصویری از جامعه‌ای استریل ارائه می‌دهد که در آن شایستگی‌ها براساس گذشتهٔ افراد سنجیده می‌شوند نه بر اساس پتانسیل‌شان؛ انگار که امتیازهای زندگی جمع می‌شوند یا از بین می‌روند — نه فقط برای خود فرد بلکه برای نسل‌های آینده هم. طراحی تولید با سادگی مدرنش جلوهٔ زیبایی دارد، هرچند برخی جزئیات مثل استفاده از خودروی قدیمی برای جابه‌جایی کارآگاه لامار (زندر برکلی) دیده می‌شود که با نزدیک‌شدن به پایان داستان، پیچش جدیدی را معرفی می‌کند. در نهایت سؤال این است: آیا کسی به تایتان خواهد رسید؟