فیلم High Plains Drifter 1973

یک وسترن فراطبیعی؟ یک تفنگدار تنها بی‌نام و ظاهراً بی‌گذشته وارد شهر غبارآلود لاگو می‌شود. ساکنان لاگو در ابتدا با بدگمانی به او نگاه می‌کنند، اما وقتی خبر می‌رسد که چند یاغی خون‌خواه در راه شهر هستند، از غریبه درخواست کمک می‌کنند. این اولین وسترنی است که کلینت ایستوود کارگردانی کرد و واضح است که او نه تنها عاشق ژانری است که نامش را ساخت، بلکه دقیقاً...

یک وسترن فراطبیعی؟ یک تفنگدار تنها بی‌نام و ظاهراً بی‌گذشته وارد شهر غبارآلود لاگو می‌شود. ساکنان لاگو در ابتدا با بدگمانی به او نگاه می‌کنند، اما وقتی خبر می‌رسد که چند یاغی خون‌خواه در راه شهر هستند، از غریبه درخواست کمک می‌کنند. این اولین وسترنی است که کلینت ایستوود کارگردانی کرد و واضح است که او نه تنها عاشق ژانری است که نامش را ساخت، بلکه دقیقاً می‌داند چه عواملی آن را مؤثر می‌کند. واضح است که از کار با سرجو لئونه چیزهایی آموخته، چون «سرگردان دشت‌های بلند» حال و هوایی اسطوره‌ای شبیه بسیاری از آثار برجستهٔ لئونه دارد. نتیجه یکی از بهترین آثار دههٔ ۷۰ برای علاقمندان وسترن است. فیلم با خروج آرام و مرموز سرگردان از میان مه و ورودش به لاگو آغاز می‌شود؛ اثیری است و تنها صدای تنفس اسب و کوبش سم‌هایش شنیده می‌شود (میکس صدا در اینجا فوق‌العاده است). این آغاز رازآمیز و باشکوه لحن فیلم را به‌خوبی می‌سازد. اما ایستوود با ما بازی می‌کند؛ یک جهش ناگهانی از سکس و خشونت ما را از آن گرمای فرح‌بخش بیرون می‌کِشد و به فضایی سرد و اخلاقاً پیچیده منتقل می‌کند. از آن پس غریبه خواسته‌های عجیبی از ساکنان لاگو می‌طلبد، انگار با آن‌ها شوخی می‌کند و از ناراحتی‌شان لذت می‌برد، و لاگو کم‌کم شبیه جهنمی خشک و بی‌رحم می‌شود. لاگو رازی تاریک دارد و غریبه هدفی دنبال می‌کند؛ همین هدف است که «سرگردان دشت‌های بلند» را تجربه‌ای جذاب و مهیج می‌سازد. واقعیت شناخته‌شده این است که اسطورهٔ ژانر، جان وین، به ایستوود نامه نوشت و از دیدگاه تند او دربارهٔ غرب به‌شدت انتقاد کرد؛ شاید وین فضای پساویتنامی وسترن‌های دههٔ ۷۰ را درک نکرد. کارگردانی ایستوود تحسین‌برانگیز است، به‌ویژه وقتی بازی او در نقش اصلی را هم درنظر بگیریم. این نقش کاملاً برای او مناسب است و گرایش خشن وسترنی‌اش را برجسته می‌کند. ایستوود بعدها با «سوارکار روشن» و «بی‌رحم» نیز آثار برجسته‌ای در ژانر ساخت و به نوعی در هر دهه سهم مهمی در احیای وسترن داشت. فیلم با تصویربرداری زیبا (بروس سورتیس) در سواحل دریاچهٔ مونو، کالیفرنیا فیلم‌برداری شده و آکنده از سکس، سادیسم، انتقام و خطر است. «سرگردان دشت‌های بلند» رازآمیز، باشکوه و از وسترن‌های ضروری است. امتیاز: ۹/۱۰ — چیز زیادی دربارهٔ «سرگردان دشت‌های بلند» برای گفتن ندارم. هیجان‌زده‌ام نکرد، اما از ابتدا تا انتها توجه‌ام را حفظ کرد، بنابراین مشخص است فیلم خوبی است. کلینت ایستوود تنها بازیگری است که واقعاً ارزش صحبت دارد و اجرای مقتدرانه‌ای در نقش اصلی ارائه می‌دهد. جفری لوییس، همبازی مکرر ایستوود، بهترین از میان باقی بازیگران است. تم‌های تاریک فیلم به‌خوبی به ریتم آن کمک کرده‌اند. در نظر من چیز فوق‌العاده‌ای نیست، اما بدون شک سرگرم‌کننده است. برایم تا حدی نزدیک به امتیاز ۸ است، اما نه کاملاً. — یک وسترن هالیوودی (یا اسپگتی) دیگر بر پایهٔ فرمول حضور قاتلان روانی. در این‌جا کلینت نقش یک آدم‌کش روانی را بازی می‌کند که ظاهراً پس از کشته شدن توسط سه مرد شرور و خیانت یک شهر، بازمی‌گردد. اولین کاری که می‌کند کشتن همان سه مردی است که جزو آن گروه نبودند. آیا این منطقی است؟ اگر دنبال انگیزه‌ای قابل‌قبول باشید، نه. اما انگیزهٔ قابل‌قبول بخش زیادی از وسترن‌های ایستوود نیست، مخصوصاً آن‌هایی که در قالب اسپاگتی ساخته شده‌اند. در نتیجه بقیهٔ فیلم تبدیل می‌شود به صدا و هیاهویی که معنای مشخصی ندارد؛ سعی نکنید از آن سر دربیاورید. این یکی دیگر از فیلم‌هایی است که پر از قاتلان روانی است. اگر غرب یا هر جای دیگر واقعاً مثل این فیلم بود، کسی سالم باقی نمی‌ماند تا شهری را اداره کند. اما ایستوود عاشق این نوع نقش‌ها بود. صد سال دیگر او بخاطر وسترن‌های خوبی مانند «به دارشان آویزان کن»، «جو کید» و مجموعهٔ «راوهاید» و نیز «دیِرتی هری» به یاد آورده خواهد شد، چون در آن‌ها نقش‌هایی قابل‌باور بازی کرد—اما این فیلم جزو آن‌ها نیست. — کلینت شهر وسترنی را خونین می‌کند، مثل جهنم یک غریبهٔ مرموز (ایستوود) وارد شهری دورافتاده در مرکز غرب کالیفرنیا می‌شود، تقریباً دوازده مایل تا مرز نوادا. اهالی شهر به‌شدت به کمک او نیاز دارند تا برای آزادی سه مرد انتقام‌جو از زندان آماده شوند. «سرگردان دشت‌های بلند» (۱۹۷۳) سومین تجربهٔ کارگردانی ایستوود بود. این فیلم تا حدی شبیه «سوارکار روشن» است، با این تفاوت که واعظِ «سوارکار روشن» اساساً درست‌کار است و مردم شایسته را محافظت می‌کند، در حالی که غریبهٔ این فیلم انتقامجوست و هدفش تنبیه بدکاران است. اینکه در لاگو افراد خوب اندکی هستند تا حدی باعث می‌شود برای غریبه دلسوزی کنید، اما همین امر مانع همدلی با اهالی شهر می‌شود. در فیلم نوعی پوچی و خستگی در روایت هست که علیه آن کار می‌کند؛ با این حال این وسترنِ ایستوود یک اثر نمادین است و به‌شیوه‌ای منحصربه‌فرد و تا حدودی کنایی دوام می‌آورد. بازیگر زیبای ماریانا هیل نقش کِیلی را بازی می‌کند. مدت فیلم حدود ۱ ساعت و ۴۴ دقیقه است و بخش‌هایی در دریاچهٔ مونو، کالیفرنیا (شهر لاگو)، و دریاچهٔ وینموکا، نوادا فیلم‌برداری شده است. درجه: B / B- — ما به ایستوود در نقش مرد کم‌حرف پوشیده در پانچو عادت کرده‌ایم، اما این فیلم حسی وهم‌آلودتر دارد. وقتی غریبه وارد شهری بن‌بست می‌شود، بلافاصله با سه یاغی مواجه می‌شود و آن‌ها را بی‌زحمت از پای درمی‌آورد. اهل شهر نه آن‌قدر ترسیده‌اند که فرار کنند، بلکه تحت تأثیر قرار گرفته و از او می‌خواهند بماند و از شهر در برابر سه تبهکار دیگر که تهدید به سوزاندن شهر کرده‌اند محافظت کند. اگر ساکنان خودشان روی بام‌ها با تفنگ ایستاده بودند، می‌توانستند سه سوارکار را از دور بزنند، اما این شهر به‌نوعی در مسیر اشتباه است و به کمک بیرون نیاز دارد. او موافقت می‌کند، اما بهای خاص خود را می‌طلبد، و در همین حین صحنه‌هایی از گذشته نمایش داده می‌شود که مردی را نشان می‌دهد که بیرحمانه با شلاق تنبیه می‌شود. این فیلم بیش از آنکه دربارهٔ مرد بی‌نام باشد، دربارهٔ موجودی شیطانی است. او آدمی مهربان یا دوست‌داشتنی نیست؛ احتمالاً به همان اندازهٔ خشونت‌بار است که مهاجمانِ شهر، بنابراین علاقه و دلسوزی کمی در بین حامیانش یا تماشاگر ایجاد می‌شود. نباید به او یا انگیزه‌هایش اعتماد کرد، و با پایان‌بندی مؤثر درمی‌یابیم که جستجوی او برای گرفتن حقش در اینجا تمام نمی‌شود. همان‌طور که انتظار می‌رود، فیلم خشونت‌آمیز و خونین است و گروه بازیگری — از جمله اجرای برجستهٔ بیلی کرتیس و ایفای قوی ورنا بلوم در نقش سارا و ماریانا هیل در نقش کِیلی — فیلمی را ارائه می‌دهند که در فضایی پست و درعین‌حال درخور و تقدیری شکل می‌گیرد. حتی اکنون هم برای ضعیف‌قلبان مناسب نیست و در رگهٔ آثار«بی‌رحم» این ژانر قرار دارد، اما تماشایش ارزشمند است. — غریبه (که کارگردان و بازیگر فیلم هم هست) «ضد» را در ضدقهرمان می‌گذارد و بخش «قهرمان» را کلاً حذف می‌کند. «سرگردان دشت‌های بلند» (۱۹۷۳) با انتخابی گیج‌کننده و سؤال‌برانگیز آغاز می‌شود. یک تفنگدار بی‌نام وارد شهر معدن‌کاریِ لاگو می‌شود، سه مرد را می‌کشد و یک زن را مورد تجاوز قرار می‌دهد. می‌توان گفت سه مرد شاید سزاوار سرنوشت خود بودند؛ اما دربارهٔ زن چه؟ غریبه به‌زودی او را نیز تحت تأثیر قرار می‌دهد. آیا اگر پس از تجاوز او لذت ببرد دیگر موضوع تجاوز نیست؟ آیا هدف چنین پیامی بوده است؟ این توسعهٔ اخلاقی که حتی همینگوی هم پیش‌بینی نکرده بود: اگر او بعد از آن احساس خوبی داشت، اشکالی ندارد. روز بعد زن وقتی غریبه در وان حمام است به او شلیک می‌کند. او در وان شیرجه می‌زند — انگار آب او را از گلوله محافظت می‌کند. وقتی بیرون می‌آید می‌پرسد «چرا دیر عصبانی شدی؟» همدست کوتاه‌قد و شرورش می‌گوید «شاید چون تو دوباره برنگشتی.» واقعاً؟ فکر می‌کنید او عصبانی است چون خواسته دوباره مورد تجاوز قرار بگیرد؟ تمام شهر فریادهای زن را نادیده می‌گیرد و آن را «هیستریک» می‌خواند. وقتی غریبه زن دیگری را مورد تعرض قرار می‌دهد، او مبارزهٔ نمادینی می‌کند، اما صبح روز بعد تحت تأثیر رفتار او قرار گرفته و می‌گوید «آقا، هرچه شما بگویید برای من خوب است.» آه‌هم. حتی پنجاه سال پیش هم ایستوود باید بهتر عمل می‌کرد. «مرد بی‌نام» بی‌اخلاق است اما غیراخلاقی مطلق نیست — وقتی کار گره می‌خورد، او هنوز «خوب» در «خوب، بد و زشت» است. اما غریبه اینجا صرفاً زشت است. نمی‌گویم باید قدیس باشد، اما دست‌کم باید بهتر یا لااقل کمتر از خلاف‌کاران واقعی باشد — و از آنجا که تجاوز یکی از پست‌ترین اعمال است و تنها او آن را مرتکب می‌شود، غریبه بدترین شخصیت فیلم است. پس چرا او اجازه دارد سوار بر غروب آفتاب برود؟ خود فیلم تا حدی وسوسه‌انگیز است. شهر غریبه را استخدام می‌کند تا از آن‌ها در برابر سه یاغی که تازه از زندان آزاد شده‌اند محافظت کند. در ازای آن غریبه «اعتبار نامحدود... حساب باز بدون تسویه» می‌گیرد (او برای برخی بومیان شیرینی و پتو می‌خرد، انگار که این همه‌چیز را جبران می‌کند). غریبه این پیشنهاد را جدی می‌گیرد و تمام شهر را به‌صورت نمادین قرمز می‌کند. این بخشی از نقشهٔ او برای کمین است که شامل صحنه‌سازی نوعی پیک‌نیک خیالی هم می‌شود. همه‌چیز تا حدی سورئال است — حتی وهم‌آلود، به‌خصوص با توجه به اشارهٔ پایانی فیلم به هویت واقعی غریبه. آرزو می‌کنم ایستوود بیشتر روی آن جنبهٔ طرح — بیگانه‌ای که از شهر فاسد سوءاستفاده می‌کند و با ترسِ ساکنان بازی‌های ذهنی می‌کند، مثل نوعی فلوت‌زن پیِدِر غرب قدیم — تمرکز می‌کرد. متأسفانه بوی تند آن حادثهٔ تجاوز چنان سنگین است که نمی‌گذارد با وجدان آسوده از فیلم لذت ببریم.