فیلم Daaaaaali! 2023

بیوپیک‌ها این روزها از رایج‌ترین فیلم‌هایی هستند که ساخته می‌شوند. بعضی عالی‌اند، بعضی قابل قبول، و برخی دیگر تا حد زیادی کلیشه‌ای و مطابق قالب‌های تکراری‌اند، به‌طوری‌که می‌توانند سطحی یا خسته‌کننده شوند. اما وقتی پای روایت زندگی کسی کاملاً غیرمتعارف، بزرگ‌منش و تجسم حساسیت‌های سوررئالیستی در میان باشد، روش‌های معمول پاسخگو نخواهند بود. این دقیقاً دربارهٔ هنرمند مرموز سالوادور دالی صادق است؛ کسی که آثار...

بیوپیک‌ها این روزها از رایج‌ترین فیلم‌هایی هستند که ساخته می‌شوند. بعضی عالی‌اند، بعضی قابل قبول، و برخی دیگر تا حد زیادی کلیشه‌ای و مطابق قالب‌های تکراری‌اند، به‌طوری‌که می‌توانند سطحی یا خسته‌کننده شوند. اما وقتی پای روایت زندگی کسی کاملاً غیرمتعارف، بزرگ‌منش و تجسم حساسیت‌های سوررئالیستی در میان باشد، روش‌های معمول پاسخگو نخواهند بود. این دقیقاً دربارهٔ هنرمند مرموز سالوادور دالی صادق است؛ کسی که آثار غیرعادی‌اش اغلب در برابر توصیف و طبقه‌بندی مقاومت می‌کردند. او همچنین تبلیغات‌چی بی‌پروا و دارای خودبزرگ‌بینی‌ای به وسعت یک سیاره و شخصیتی دمدمی‌مزاج به همان اندازه عجیب‌وغریب آثارش بود. گاهی دربارهٔ خودش به‌صورت سوم‌شخص صحبت می‌کرد و جملاتی بیان می‌نمود که تفسیرشان نیاز به مهارت در رمزگشایی داشت. پس با موضوعی این‌چنینی، یک بیوگرافی فرمولی نتیجه‌بخش نخواهد بود. خوشبختانه همین تفکر راهنمای کوئنتین دوپیو، نویسنده-کارگردان فیلم بوده تا این اثر خنده‌دار و به‌شدت عجیب را خلق کند؛ فیلمی که در بسیاری از جهات به‌مثابهٔ یک آزمایش سینمایی در روایتگری است و قصه‌اش را به طرزی سوررئال زنده می‌کند. فیلم به‌ندرت بر زمینۀ واقعیت محکم می‌مانَد و حالتی شبیه رویا به خود می‌گیرد: شوخی‌های تکرارشونده، سکانس‌هایی که دوباره اجرا می‌شوند اما دگرگون شده‌اند، و شخصیت‌هایی که بارها ظاهر می‌شوند و به‌طرز غیرمنتظره و واقعاً دور از ذهن در هم می‌آمیزند. داستان به‌طور کلی دنبال تلاش‌های یک خبرنگار نوپا (آنیس دموییستیِر) برای گرفتن مصاحبه با سوژه‌اش است، اما او مرتباً با موانع غیرمنطقی و غیرمنتظره روبه‌رو می‌شود که اغلب به‌طرز شوخ‌طبعانه‌ای توسط خود دالی پدید می‌آیند. هرچه فیلم جلو می‌رود، دنبال کردن یک منطق واحد برای فهم کردن جریان ماجرا و مقصد آن تقریباً غیرممکن می‌شود (پس حتی تلاش هم نکنید). در عوض، کافی است تکیه بدهید و از پوچی و عبث بودن ماجرا لذت ببرید—همان برخوردی که هنگام تماشای یکی از نقاشی‌های دالی باید داشت. این رویکرد بسیار مناسب برای روایت داستان دالی به‌خوبی جواب می‌دهد، به‌ویژه از کارگردانی که خود حس‌و‌حال هنری نامتعارف دارد و پیش‌تر هم فیلم‌هایی مانند «Deerskin» (۲۰۱۹) و «Smoking Causes Coughing» (۲۰۲۲) را ساخته است. در واقع «Daaaaaalí!» آن‌قدر عجیب و قالب‌شکن است که نقش شخصیت اصلی را با پنج بازیگر مختلف (ادوارد باِر، جاناتان کوهن، ژیل لولوش، پیو مارمای و دیدیه فلامان) به تصویر می‌کشد. خوشبختانه کارگردان زمان فیلم را کوتاه نگه داشته—حدود یک ساعت و هجده دقیقه—تا بیش از اندازه سرِ تماشاچی را اشغال نکند و جوک ذاتی فیلم خسته‌کننده نشود. با این حال، ممکن است بعضی تماشاگران از دیدن چنین ساخته‌ای احساس ناخرسندی کنند؛ اما اگر حاضر باشید منطق و قراردادهای متداول را کنار بگذارید (همان کاری که از شما انتظار می‌رود)، احتمالاً این جواهر کوچک و خنده‌دار راه‌های متعددی برای قلقلک‌دادن حس شوخ‌طبعی شما خواهد یافت. به‌هرحال، اگر سوژهٔ فیلم به‌سختی در قالب‌ قرار می‌گیرد، آخرین کاری که یک کارگردان باید بکند، حبس کردن او در یک قوطی کوچک خفه‌کننده است—و خوشبختانه این فیلم دقیقاً از افتادن در آن دام اجتناب می‌کند.