فیلم Unbreakable 2000

در سال‌های آغازین کارنامه هنری‌اش، استعداد هیجان‌انگیزی در M. Night Shyamalan دیده می‌شد که اغلب فراموش می‌شود. درست است که Unbreakable با ریتم کندِ آگاهانه و روایت غیرمتعارفش ممکن است مورد پسند همه نباشد، اما در آن فیلم یک فن سینمایی قابل‌توجه و یک ایده ناب هست که جای تأسف می‌گذارد وقتی می‌بینی مسیر حرفه‌ای او چطور افت کرد و ایده‌هایش هرچه جلوتر رفتند ضعیف‌تر...

در سال‌های آغازین کارنامه هنری‌اش، استعداد هیجان‌انگیزی در M. Night Shyamalan دیده می‌شد که اغلب فراموش می‌شود. درست است که Unbreakable با ریتم کندِ آگاهانه و روایت غیرمتعارفش ممکن است مورد پسند همه نباشد، اما در آن فیلم یک فن سینمایی قابل‌توجه و یک ایده ناب هست که جای تأسف می‌گذارد وقتی می‌بینی مسیر حرفه‌ای او چطور افت کرد و ایده‌هایش هرچه جلوتر رفتند ضعیف‌تر شدند. Unbreakable فکر را به چالش می‌کشد؛ هم شبیه یک کمیکِ بزرگ‌سالانه است و هم یک آزمایش بالینی روی انسان. روایت به‌طور مداوم مبهم و گیراست و بینندهٔ صبور را درگیر می‌کند تا رمزورازهای فیلم یکی‌یکی از پرده بیرون بریزند. دیالوگ‌های عمیق و بازی‌های متفکرانهٔ بروس ویلیس و ساموئل ال. جکسون به‌خوبی از هم تغذیه می‌کنند و سرنوشت شخصیت‌ها زیر هدایت بازیگران و کارگردان شکل می‌گیرد. فیلم پیچیده است اما بی‌جهت پیچیده نیست؛ قوت‌هایش برای بینندگان دقیق و شنوا فراوان است. این اثر از هوشمندانه‌ترین ساخته‌های شایملان به شمار می‌آید و تأسف‌آور آن است که بعدتر دیگر کمتر چنین سرزندگی و زیرکی‌ای نشان داد. اغلب Unbreakable با The Sixth Sense مقایسه شده، اما این دو فیلم خیلی با هم تفاوت دارند. هر دو پر از پیچش‌اند، اما نوع پیچش‌ها در Unbreakable متنوع‌اند: بعضی پیچش‌ها فنی و مربوط به دیدِ ما در یک صحنه‌اند که به تدریج فریب می‌خوریم؛ بعضی دیگر پیچش‌های محوری داستان‌اند که اتفاقات غیرقابل‌پیش‌بینی را رقم می‌زنند. این تنوع و دقت در نوشتار خود گواهی بر نبوغِ فیلمنامه است. داستان بسیار جذاب است؛ درامی پر از رمز و تعلیق که به‌واسطهٔ کارگردانی و فیلمنامهٔ شایملان و شیوهٔ روایت غیرمتعارفِ او و نیز اضطرابی که در برخی صحنه‌ها می‌سازد، به اوج می‌رسد. حیرت‌آور آنکه پس از سال‌ها هنوز فیلم منطقی و دارای ارزش بازدید دوباره است. امروز که ژانر ابرقهرمانی اشباع شده، Unbreakable از فرمول‌های کلیشه‌ای فاصله دارد و نمونهٔ واقعیِ «فیلم ابرقهرمانیِ زمینی» است؛ بدون زد و خوردهای عظیم CGI، اما با نگاهی که اگر ابرقهرمان‌ها واقعی بودند، چه‌ می‌شد. در بازی‌ها بروس ویلیس احتمالاً بهترین اجرای دراماتیک دوران خود را به‌عنوان دیوید دان ارائه می‌دهد؛ آرام اما قدرتمند، و احساساتش کاملاً منتقل می‌شوند. ساموئل ال. جکسون هم در نقش الیجا پرایس یا «آقای گلس» نقش را به‌خوبی و با احترامی توأم با عمق اجرا می‌کند. بازیگران مکمل مانند رابین رایت (آدری دان) و اسپنسر تریت کلارک (جوزف دان) هم نقش‌های قابل‌تأملی دارند. رابطهٔ پدر و پسر (دیوید و جوزف) جزو صمیمی‌ترین قسمت‌های فیلم است و اعتماد و باور پسر به پدر، وزن احساسی مسیر دیوید را افزایش می‌دهد. از نظر فنی، تدوین و تولید فیلم برای سال 2000 شگفت‌انگیز است؛ صحنه‌های طولانی تک‌برد که در چند دقیقه نکات زیادی را دربارهٔ شخصیت یا مکان یا رویدادی منتقل می‌کنند. حتی یک سکانس اکشن کامل هم به‌صورت تک‌برد فیلم‌برداری شده است که بدل‌کاری‌ها هم مؤثر اجرا شده‌اند. موسیقی جیمز نیوتن هاوارد بسیار مهم است؛ بسیار زیرپوستی کار می‌کند اما در اپیزود پایانی که همه چیز به نتیجه می‌رسد، لایهٔ احساسات را بالا می‌برد و گاهی الهام‌بخش و حماسی است. و در پایان، یک پیچش قدرتمند اتفاق می‌افتد که دیدِ مخاطب را نسبت به کل داستان تغییر می‌دهد. شاید ضرورت مطلق نداشته باشد، اما معنا دارد و فیلم را به سطحی بالاتر می‌برد. Unbreakable از آن فیلم‌های دست‌کم‌گرفته‌شدهٔ ژانر ابرقهرمانی است و در عین حال یکی از بهترین‌های این دست برای من محسوب می‌شود.