فیلم Runaway Train 1985

«شاهکار» نمی‌دانم چطور ممکن است «Runaway Train» در دسامبر ۱۹۸۵ در گیشه شکست خورد، چون ترکیب بی‌نقصی از هیجان‌های یک بلاک‌باستر و لایه‌های عمیق معنایی است. داستان درباره‌ی مَنی (با بازی جان ووایت)، زندانی نام‌آشنای قهرمان است که از یک زندان با امنیتِ فوق‌العاده در دشت‌های یخ‌زده آلاسکا فرار می‌کند. همراه او یک جوان ساده‌دل (اریک رابرتز) می‌آید و آن‌ها خود را روی قطاری مرکب از چهار...

«شاهکار» نمی‌دانم چطور ممکن است «Runaway Train» در دسامبر ۱۹۸۵ در گیشه شکست خورد، چون ترکیب بی‌نقصی از هیجان‌های یک بلاک‌باستر و لایه‌های عمیق معنایی است. داستان درباره‌ی مَنی (با بازی جان ووایت)، زندانی نام‌آشنای قهرمان است که از یک زندان با امنیتِ فوق‌العاده در دشت‌های یخ‌زده آلاسکا فرار می‌کند. همراه او یک جوان ساده‌دل (اریک رابرتز) می‌آید و آن‌ها خود را روی قطاری مرکب از چهار لوکوموتیو مخفی می‌کنند؛ اما قطار از کنترل خارج می‌شود. در همین حال، رئیس زندان متکبر (جان پی. رایان) در تعقیب مَنی است. این فیلم تجربه‌ای قدرتمند است، چون فراتر از یک اکشن بی‌مغز عمل می‌کند و رویدادهای هیجان‌انگیز تنها بستری برای مطالعه‌ای جذاب درباره‌ی شرایط انسانی‌اند. مَنی مجرمی از کار افتاده و سخت شده است که «با دنیا و همه‌ی آدم‌ها در جنگ» است. وقتی او را حیوان می‌خوانند، پاسخ می‌دهد: «نه، بدتر — انسان!» او تنها یک چیز می‌خواهد: آزادی؛ اما می‌داند که دیگر برای زندگی در جامعه‌ی عادی خیلی دیر شده. در صحنه‌ای لحظه‌ای برای شریک ساده‌دلش حکایتی بی‌پیرایه می‌سازد درباره‌ی داشتن کاری پست و اطاعت از رئیس، حتی اگر بخواهی گلویش را بِبُری. کلیدِ زیستن در جامعه همین اطاعت از قدرت و سرکوب خشم درونی است؛ سپس حقوقت را بگیری و از میوه‌هایش لذت ببری. مَنی آرزو دارد بتواند این‌طور زندگی کند، اما می‌داند قادر نیست. پس برای او در جامعه‌ی مدرن چه امیدی وجود دارد؟ اگر نتواند این‌گونه سازگار شود، پس چرا از زندان فرار می‌کند؟ به‌عبارت دیگر، مَنی می‌داند برای او امیدی نیست، حتی اگر فرار موفقیت‌آمیز باشد. آزادی برای او فقط می‌تواند به یک شکل حاصل شود. من این باور را قبول ندارم، اما می‌فهمم چرا او چنین باوری دارد. صحنه‌ی دیگری هست که مَنی چاقویی به دست می‌گیرد و بی‌رحمانه علیه شریکش می‌آید؛ خشم در چهره‌اش مثل حیوانی در تنگناست. پس از فوران احساسات، ناگهان مَنی به خود می‌آید و خم می‌شود، کاملاً فرورفته و بی‌رمق. شخصیتی که باید از او بترسد، به‌نوعی درمی‌یابد و با دلسوزی نیمه‌در آغوشش می‌گیرد. این صحنه‌های تاثیرگذار با تصاویر سورئال لوکوموتیوهای بدشکل که در دل سرما تا سرحد نفس‌گیر از ریل می‌گذرند و با موسیقی هراس‌آور ترور جونز همراه شده‌اند، ترکیب می‌شود. بخش‌هایی از موسیقی مشخصاً حال و هوای میانه‌های دهه‌ی ۸۰ را دارد، اما بخش‌هایی دیگر جاودانه‌اند. ربکا دی مورنی نقشی غیرمعمول در نقش کارگری راه‌آهن دارد که به زندانیان برمی‌خورد. او به‌طور غریزی از پشتِ نقاب‌های مردسالارانه‌ی آن‌ها را می‌بیند. هرچند می‌داند که آن‌ها در وضعی ناامیدانه و خطرناک‌اند، اما می‌فهمد که کاملاً شرور نیستند. رابرتز در اصل پسری ساده و درونی است و مَنی کور از خشم درونیِ عظیم است. او تنها به‌خاطر غرور احمقانه‌اش، که سال‌ها در قفس سختی شکل گرفته، به‌نظر غیرقابل‌نجات می‌رسد. جان ووایت در نقش مَنی تا حدی غیرقابل‌شناسایی است و اریک رابرتز در نقش همراه ساده‌دلش عالی‌ست. این دو همراه با دی مورنی نمونه‌هایی از بازیگری در اوج‌اند. جان پی. رایان در نقش رِنکن، رئیس زندانِ دارای مردسالاری شدید، بسیار مؤثر است، اما نقشِ کاپیتان آهاب‌گونه‌اش گاهی بیش از حد کارتونی به نظر می‌رسد تا باورپذیر باشد. با این حال، رِنکن نشان می‌دهد که می‌توان بیرون از زندان هم همان «حیوان» بود که در درون زندان هستی. هر دو، مَنی و رِنکن، از غرور فاسد شده‌اند، اما دست‌کم مَنی از آن آگاه است؛ و او هنوز توان تشخیص کسانی را دارد که شایسته‌ی زندگی‌اند و به آن‌ها واکنش نشان می‌دهد. فیلم در مونتانا (آنکوندا و دیِر لاج) و آلاسکا (ویتیر و پورتیج) فیلم‌برداری شده و مدت زمان آن ۱ ساعت و ۵۱ دقیقه است. امتیاز: A+ ***** فیلمی محکم در ژانر اکشن-تریلر که نشان می‌دهد بخش عمده‌ای از داستان روی یک قطار می‌گذرد. اجرای بسیار خوب جان ووایت و اریک رابرتز قابل‌توجه است، و جان پی. رایان هم در نقش رئیس زندانِ بدخلق عالی است. قبلاً اسم فیلم را شنیده بودم ولی تماشا نکرده بودم؛ خوشحالم که دیدم. امتیاز: 3.75/5