فیلم Up in Smoke 1978

نمونهٔ روشنی از اینکه سینما چقدر می‌تواند بی‌مسئولیت و سهل‌انگار باشد وقتی می‌خواهد پیامی به عموم منتقل کند. پیش‌تر در نقدهای دیگر گفته‌ام که سینما را هم به‌عنوان تجربهٔ تفریحی و هم به‌عنوان شکلی از بیان هنری می‌بینم. ذاتاً این همان سینماست. اما فیلم‌های زیادی وجود دارند که در پی القا و انتقال پیام‌های سیاسی یا اجتماعی‌اند و فراموش کردن اینکه ماشین صنعتی و تبلیغاتی وابسته...

نمونهٔ روشنی از اینکه سینما چقدر می‌تواند بی‌مسئولیت و سهل‌انگار باشد وقتی می‌خواهد پیامی به عموم منتقل کند. پیش‌تر در نقدهای دیگر گفته‌ام که سینما را هم به‌عنوان تجربهٔ تفریحی و هم به‌عنوان شکلی از بیان هنری می‌بینم. ذاتاً این همان سینماست. اما فیلم‌های زیادی وجود دارند که در پی القا و انتقال پیام‌های سیاسی یا اجتماعی‌اند و فراموش کردن اینکه ماشین صنعتی و تبلیغاتی وابسته به سینما برای شستشوی مغزی توده‌ها بسیار کارآمد است، دشوار است. این چیزی است که من دوست ندارم و خطرناک هم هست، زیرا بسته به پیام منتقل‌شده می‌تواند در جهت خوب یا بد به‌کار رود. و پیامی که این فیلم می‌فرستد، نمایانگر یک بی‌مسئولیتی اجتماعی عظیم است! فیلم که در سال ۱۹۷۸ منتشر شد، در دورانی که سینمای آمریکا هنوز تحت تأثیر قویِ هاپی‌ها و ایده‌های چپِ آزادی‌خواه و ضدفرهنگ بود، با معرفی دو شخصیت کاملاً متفاوت آغاز می‌شود (یک لاتینوی فقیر و یک مرد مرفه و لوس) که در عشق‌شان به مواد مخدر، به‌ویژه ماری‌جوانا، به هم می‌پیوندند. فیلمنامه تقریباً وجود ندارد یا بسیار ضعیف نوشته شده است: شخصیت‌ها محدود می‌مانند به جست‌وجویی پیوسته و مشتاق برای به‌دست آوردن هرچه بیشتر مواد مخدر، و در نهایت از مکزیک بازمی‌گردند با ونی پر از ماری‌جوانا و ردّ دود و آدم‌هایی که اتفاقی مست شده‌اند از خود به جا می‌گذارند و ظاهراً از این وضعیت خیلی خوشحال‌اند. این فیلم یکی از آثاری است که هالیوود باید از آن خجالت بکشد: تمجیدی آشکار از مصرف آزاد و تفننیِ مجموعه‌ای متنوع از مواد مخدر که از ماری‌جوانا شروع و با اسیدها، «اسپیدها» و هروئین ادامه می‌یابد. حجم مواد نام‌برده در فیلم بسیار زیاد است و نحوهٔ برخورد با این موضوع باید به اقدامات حقوقی و حتی صدور احکام بازداشت علیه بازیگران، تهیه‌کنندگان، استودیو و کارگردان می‌انجامید تا بابت این فیلم بی‌مسئولیت و کم‌اهمیت پاسخگو باشند. و اگر خواننده این را بیش از حد سختگیرانه می‌داند، این سؤال را مطرح می‌کنم: آیا منطقی یا پسندیده است که فیلمی کمدی منتشر شود که نازیسم یا هولوکاست را به شکلی همدلانه یا خوشایند نمایش دهد؟ بله، یکی ربطی به دیگری ندارد! اما برای همه چیز، از جمله کمدی، حد و مرزی معقول وجود دارد و موضوعاتی هست که اساساً برای خنداندن مردم مناسب نیستند. مقصودم این نیست که بگویم فیلم باعث افزایش مصرف مواد شده یا تمام کسانی که آن را دیدند بیرون رفته و ماری‌جوانا خریده‌اند. اما اگر ما به‌عنوان جامعه اجازه دهیم رفتارها و اعمال قابل سرزنش به‌صورت سهل‌انگارانه نمایش داده شوند، این رفتار کم‌کم در اذهان مردم نهادینه خواهد شد. علاوه بر این بی‌مسئولیتی اخلاقی و اجتماعی، فیلم سرشار از شوخی‌ها و صحنه‌هایی با مزه‌ای کاملاً نامناسب است: تا کنون فیلمی ندیده‌ام که شخصیت‌ها این‌قدر وقت را در دستشویی‌ها بگذرانند یا مدام در حال استفراغ باشند. اگر این خنده‌دار است، من هیچ جوکی در آن ندیدم؛ شاید اشتباه از من باشد—به هر حال من در غار به دنیا نیامده‌ام و والدینم مرا خوب تربیت کرده‌اند. از منظر فنی تنها نکتهٔ قابل ذکر وسایل نقلیه‌اند: از فولکس‌واگن بیتل که با قطعات رولزرویس تغییر یافته تا همون ونِ بسیار سبزی که در بخش اعظم فیلم دیده می‌شود. چیچ مارین و تامی چونگ استحقاق دریافت تمشک طلایی را دارند و به‌عنوان بازیگر و کمدین کاملاً نکوهیده‌اند. شخصاً از دید اخلاقی و تربیتی موافق ممنوعیت این فیلم هستم. با این حال، اگر در قالبی مناسب و همراه با توضیحاتی دربارهٔ خطرات مصرف مواد مخدر ارائه شود، می‌توان آن را هم دید. خوشبختانه فیلم‌های زیادی با پیام‌های درست در این زمینه وجود دارند و بله، ماری‌جوانا هم مانند هر مادهٔ مخدر دیگری خطردار.