فیلم X-Men 2000

«ایکس‌من» پایه و اساس فیلم‌های ابرقهرمانی بزرگِ بعدی را گذاشت. فیلم‌های ایکس‌من به‌خاطر جسارت در متفاوت‌بودن محبوب شده‌اند. ایده‌ی این مجموعه از قوانین معمول ابرقهرمانی فاصله زیادی می‌گیرد؛ اگر انتظار دارید چیزی شبیه سوپرمن، مردعنکبوتی یا بتمن ببینید، اشتباه می‌کنید. در دنیای ایکس‌من، بشریت در حال تکامل به مرحله‌ای بالاتر است و درصد اندکی از انسان‌ها در سراسر جهان به‌واسطهٔ ژن جهش‌یافتهٔ «ایکس» قدرت‌های فوق‌انسانی از...

«ایکس‌من» پایه و اساس فیلم‌های ابرقهرمانی بزرگِ بعدی را گذاشت. فیلم‌های ایکس‌من به‌خاطر جسارت در متفاوت‌بودن محبوب شده‌اند. ایده‌ی این مجموعه از قوانین معمول ابرقهرمانی فاصله زیادی می‌گیرد؛ اگر انتظار دارید چیزی شبیه سوپرمن، مردعنکبوتی یا بتمن ببینید، اشتباه می‌کنید. در دنیای ایکس‌من، بشریت در حال تکامل به مرحله‌ای بالاتر است و درصد اندکی از انسان‌ها در سراسر جهان به‌واسطهٔ ژن جهش‌یافتهٔ «ایکس» قدرت‌های فوق‌انسانی از خود بروز می‌دهند. دو رهبر جهش‌یافته که زمانی دوستانی قدیمی بوده‌اند، مواضعی کاملاً متضاد اتخاذ می‌کنند: چارلز زاویِر مدرسه‌ای برای نوجوانان جهش‌یافته در نیویورک می‌گشاید؛ نگرش او مثبت و نیتش خیرخواهانه است. از سوی دیگر اریک لنشِر (مگنتو) از رفتار پروازی و سوءظن انسان‌های عادی خسته شده و برادری جهش‌یافته‌ای با طرز تفکری برتری‌جویانه تشکیل می‌دهد. متأسفانه قدرت فسادآور است و قدرت مطلق فساد مطلق می‌آورد. می‌توان زاویهٔ نگاه زاویه‌ر (پروفسور) را شبیه Martin Luther King Jr. و موضع مگنتو را نزدیک Malcolm X دانست — مقایسه‌ای جالب و آموزنده. سه‌گانهٔ اصلی از کیفیت تقریباً یکسانی برخوردارند: X-Men (2000)، X2: X-Men United (2003) و X-Men: The Last Stand (2006). فیلم اول نقش معرفی شخصیت‌ها و وضعیت جهش‌یافته‌ها را برعهده دارد: ولورین و روگ معرفی شده و رابطه‌ای شبیه برادر بزرگ/خواهر کوچکتر بین‌شان شکل می‌گیرد. آن‌ها با هر دو گروهِ مگنتو و مدرسهٔ زاویه مواجه می‌شوند و به‌طور شرافتمندانه مدرسه را انتخاب می‌کنند. گروه مگنتو شامل سِبِرتوث، تواد و میستیک است و تیم زاویه شامل سایکلاپس، ژان گری و استورم و نیز نوجوانانی چون آیس‌من و پایرو. برخورد و زد و خورد گروه‌ها در جزیرهٔ آزادی در بندر نیویورک رخ می‌دهد که نقطهٔ ضعیف‌تری از فیلم است، اما قابل‌قبول. از نظر تطبیق کمیک با سینما، هنگام اکران در سال ۲۰۰۰ «ایکس‌من» بهترین اقتباس از کمیک‌بوک پس از «سوپرمن» بود و پیش‌درآمدی برای موج عظیم فیلم‌های ابرقهرمانی دههٔ ۲۰۰۰ شد؛ تنها چیزی که تازگی‌اش را کمی کم‌کرده، کیفیت بالای برخی از آثار بعدی است. فیلم حدود یک ساعت و چهل‌وچهار دقیقه است و چند صحنهٔ حذف‌شدهٔ جالب هم دارد. رتبه: A-. نقش «ایکس‌من» در تاریخ سینما فراتر از خودِ فیلم است: این اثر اگرچه لزوماً بهترین فیلم نیست، اما با موفقیت و تأثیرش بود که امروز دنیای فیلم‌های کمیکی بازار را در اختیار دارد. نقطهٔ قوت فیلم این است که قصه‌ای انسانی و مرتبط دربارهٔ تعصب تعریف می‌کند و با احترام و جدیت به منبعِ داستان نزدیک می‌شود؛ میراث آن شاید از خودِ فیلم هم بزرگ‌تر باشد. در عین حال، به‌عنوان یک داستان مستقل، فیلم جنبه‌های قابل‌قبولی دارد اما تا حدودی کلیشه‌ای است. بالانس شخصیت‌ها و بازیگران در آن نقطه‌ای است که بعدها در «اونجرز» بیشتر تحسین شد؛ اما از ابتدا این فرنچایز همان «توانِ انفجاری» را نداشت. از لحاظ بودجه و جلوه‌های بصری، فیلم سرمایه‌گذاری مناسبی دارد و جلوه‌های بصری خوبی ارائه می‌دهد، اما برخی عناصر به‌شکل تحمیل‌شده وارد داستان شده‌اند و نگارش شخصیت‌ها گاهی دچار جهت‌گیری نادرست است. فیلم ساختار درامیِ محکمی دارد اما در چند جا به‌جای تمرکز روی درام، از صحنه‌های پرهیجان و حواس‌پرت‌کن استفاده شده است. انگار سازندگان می‌خواستند هم فیلمی اکشن و هم با داستانی عمیق بسازند و در میانهٔ این دو گرفتار شده‌اند؛ بنابراین بخش‌هایی از اکشن به‌دلیل محدودیت‌های بازیگران یا طراحی اجرا، حس ناهماهنگی یا تُنُک و گاه تیپیکال پیدا می‌کند. با این وجود، بازی‌ها اغلب خوب‌اند: هیوجکمن (ولورین) ستارهٔ نمایش است و پاتریک استوارت (پروفسور ایکس) و یان مک‌کلن (مگنتو) هم حضوری محکم دارند. شخصیت‌هایی مانند روگ (آنا پاکوین) و ولورین روابط پیچیده‌ای ایجاد می‌کنند که بخش دراماتیک فیلم را جلو می‌برد. فیلم بیش از همه نقش یک اثر معرف برای مجموعه‌ای آینده را ایفا می‌کند: پیش‌زمینه‌ها و هویت‌ها ساخته می‌شوند تا بفهمیم چرا شخصیت‌ها این‌گونه رفتار می‌کنند، و انسان‌های نگرانِ داستان (مثل سناتور کلی) هم بخشی از فضاسازی‌اند. نقدهایی هم هست: نگارش دیالوگ‌ها در برخی مقاطع ضعیف است، و بعضی شخصیت‌ها – حتی با بازی خوب بازیگران – دیالوگ مناسبی برای اجرا ندارند؛ جِفریِ داستان گاهی به‌عنوان بهانه‌ای برای صحنه‌های طولانیِ مبارزه و جلوه‌های ویژه به‌نظر می‌رسد. با این حال دیدن فیلم، به‌ویژه روی پردهٔ بزرگ، لذت‌بخش است و امیدواریم داستان‌ها در دنباله‌ها پخته‌تر شوند.