فیلم Network 1976

بسیاری از منتقدان و سینمادوستان—و برخی حتی آن را بهترین فیلمنامه تاریخ نامیده‌اند—«شبکه» را اثری تند، دقیق و فراتر از زمان می‌دانند. پدی چایفسکی در نگارش این فیلم‌نامه ترکیبی از طنز تلخ، نکته‌سنجی سیاسی و درامی آزاردهنده را به‌وجود آورده که به‌شدت رابطهٔ میان تلویزیون، تجارت و جامعه را به چالش می‌کشد. داستان هاوارد بیل، مجری خبری فرسوده‌ای که پس از اعلام تصمیمش برای خودکشی...

بسیاری از منتقدان و سینمادوستان—و برخی حتی آن را بهترین فیلمنامه تاریخ نامیده‌اند—«شبکه» را اثری تند، دقیق و فراتر از زمان می‌دانند. پدی چایفسکی در نگارش این فیلم‌نامه ترکیبی از طنز تلخ، نکته‌سنجی سیاسی و درامی آزاردهنده را به‌وجود آورده که به‌شدت رابطهٔ میان تلویزیون، تجارت و جامعه را به چالش می‌کشد. داستان هاوارد بیل، مجری خبری فرسوده‌ای که پس از اعلام تصمیمش برای خودکشی زنده به ستاره‌ای مبدل می‌شود و سپس به‌واسطهٔ منافع شرکت‌ها و بازی‌های قدرت به کاریکاتوری از خودش بدل می‌گردد، نمایشی تراژیک-کمدی از فروپاشی اخلاق در رسانه‌هاست. فیلم با جملهٔ نمادینی که بیل فریاد می‌زند—«من به‌شدت عصبانی‌ام و دیگر تحملش را ندارم؛ به نزدیک‌ترین پنجره بروید و فریاد بزنید»—به زبان مردم بدل می‌شود و نشان می‌دهد چگونه تلویزیون می‌تواند خشم و آمال جمعی را شکل دهد، دست‌کاری کند و در نهایت علیه خودشان به کار گیرد. سیدنی لومت در کارگردانی، با پلان‌های کشیده و هدایت بازی‌ها، اجازه می‌دهد بازیگران به‌تدریج مخاطب را مسحور کنند و در عین حال شتاب و تلخی روایت را حفظ می‌کند. بازی‌ها از نقاط قوت فیلم‌اند: پیتر فینچ در نقش بیل ترکیبی از شکنندگی و جنون دارد که صادقانه تاثیر می‌گذارد؛ فی داناوی در نقش دیانا کریستنسن، مدیر برنامه‌ای بی‌رحم و فرصت‌طلب، با حضور سرد و محاسبه‌گرش فیلم را آهنگ می‌بخشد؛ ویلیام هولدن در نقش مکس، مدیر خستهٔ اخبار، تعادل انسانی اثر را حفظ می‌کند. بازی‌های مکمل—از جمله رابرت دووال، ند بیتّی و بیتریس استریت—کاملاً مؤثر و به تقویت سرمای رسانه‌ای داستان کمک می‌کنند. «شبکه» بیش از یک ستیزه‌جویی شخصی علیه محتوای تلویزیون است؛ فیلم به‌عنوان یک پژوهش اجتماعی عمل می‌کند که نشان می‌دهد چگونه بازار، سهام و آگهی‌دهندگان می‌توانند حقیقت را به خدمت سود و تماشاگران را به مصرف‌کنندگان جاهل تبدیل کنند. پیش‌بینی‌های فیلم دربارهٔ «تبلیت‌بندی» تلویزیون، تمرکز مالکیت رسانه‌ای، فشارهای خارجی و گسترش سطحی‌نگری و احساس‌گرایی در برنامه‌ها، در دهه‌های بعد به‌طرز نگران‌کننده‌ای محقق شد و امروز حتی به‌عنوان تمثیلی برای ظهور شبکه‌های اجتماعی هم قابل خواندن است. برخی نقدها به پیچش نهایی داستان و چند تصمیم روایت انتقاد داشته‌اند؛ برای مثال رابطهٔ عاشقانهٔ بین شخصیت‌های هولدن و داناوی برای بعضی‌ها کم‌توسعه و مکمّل به‌نظر می‌رسد، و برخی نیز معتقدند که پایان در مقاطعی از واقع‌نمایی دور می‌شود. با این حال جذابیت اصلی فیلم در تیزبینی فیلمنامه و قوت اجراهاست؛ حتی اگر برخی جزئیات داستانی مورد بحث باشند، پیام کلی و تأثیر فیلم همچنان قدرتمند و تکان‌دهنده باقی می‌ماند. در مجموع، «شبکه» فیلمی است که بیش از یک سرگرمی سینمایی ارائه می‌دهد: آیینه‌ای است از روابط پیچیدهٔ قدرت، پول و اطلاع‌رسانی. اثری که با شیوه‌ای کم‌رحم و درعین‌حال هوشمندانه، هم جامعه را نقد می‌کند و هم مخاطب را وادار به تأمل دربارهٔ نقش خود در چرخهٔ مصرف خبر و تصویر می‌سازد—و به‌همین دلیل بعد از دهه‌ها هنوز تازگی و ضربهٔ خود را حفظ کرده است.