فیلم Cries & Whispers 1972

هرچند فیلم مورد علاقه شخصی من از آثار برگمان همیشه اولین فیلمی بوده که دیده‌ام و به‌خاطر جنبه‌های عاطفی برایم ویژه است («از پسِ شیشه‌ای تاریک»)، اما این فیلم فوق‌العاده است. برای همه سینمادوستان ضروری است. درس‌کلاس‌گونه‌ای در بازیگری، کارگردانی و فیلم‌برداری. اثری است که باید با لذت چشید، به‌طرزی بی‌نظیر. فیلم ۱۹۷۲ انگمار برگمان، Viskningar och rop (فریادها و نجواها)، یکی از دستاوردهای مهم او...

هرچند فیلم مورد علاقه شخصی من از آثار برگمان همیشه اولین فیلمی بوده که دیده‌ام و به‌خاطر جنبه‌های عاطفی برایم ویژه است («از پسِ شیشه‌ای تاریک»)، اما این فیلم فوق‌العاده است. برای همه سینمادوستان ضروری است. درس‌کلاس‌گونه‌ای در بازیگری، کارگردانی و فیلم‌برداری. اثری است که باید با لذت چشید، به‌طرزی بی‌نظیر. فیلم ۱۹۷۲ انگمار برگمان، Viskningar och rop (فریادها و نجواها)، یکی از دستاوردهای مهم او در آن دهه بود. در یک خانه روستایی سوئدی، آگنس در حال مرگ (هریت اندرسون) را دو خواهرش ملاقات می‌کنند: کارین شهوانی و تندخو ( لیو اولمان) و ماریا سنگدل و سرد (اینگرید تولین). گرچه ظاهراً برای دلجویی از آگنس در روزهای پایانی به آنجا آمده‌اند، در عمل بیشتر منتظر مرگ او هستند؛ چون خود به ازدواج‌های ناموفق‌شان، دشمنی‌های شخصی مرموز، و تقسیم میراث مشغول‌اند. وظیفه فراهم کردن هرگونه گرمای انسانی به عهده خدمتکار وفادار آنا (کاری سیلوان) است. یکی از تأثیرگذارترین جنبه‌های احساسی فیلم همین تضاد میان عشق بی‌دریغ عضو یک طبقه مورد تحقیر و بی‌اعتنایی (یا حتی انزجار آشکار) خانواده آگنس است. برگمان چند سال پیش به فیلم رنگی وارد شده بود، اما این فیلم بالاخره تمام ظرفیت‌های رنگ را به کار می‌گیرد. رنگ قرمز در تمام تصویر حضور دارد؛ چه در بال قرمز خانه‌ای که آگنس در آن جان می‌دهد، چه در گذارهای قرمزرنگ میان صحنه‌ها، یا خون زنده‌ای که در بازگشت‌های خاطره‌ای خواهران به افول ازدواج‌هایشان جاری می‌شود. فیلم‌برداریِ سون نایک‌ویست همچنان درخشان است. و هرچند معمولا نام گریمور کمتر به ذهن خطور می‌کند، کسی که در این فیلم کار گریم را انجام داده لایق ستایش است؛ زیرا بازیگری چون هریت اندرسون را—که آن زمان هنوز در اواخر سی‌سالگی و بسیار چشمگیر بود—طوری پیر و نحیف کرده که کاملاً باورپذیر است. برگمان خود Viskningar och rop را یکی از دو فیلم بزرگش می‌دانست، همراه با Persona (۱۹۶۶). با این حال من شخصاً آن را در صدر فهرستم قرار نمی‌دهم. هرچند فیلم در هر بار تماشا می‌تواند شگفتی‌آفرین باشد، به‌سرعت نمادگرایی آشکار و پویایی‌های بین‌فردی‌اش را تمام می‌کند و من بندرت به تماشای دوباره‌اش بازمی‌گردم. ضمن این که به‌نظرم برگمان خیلی از عناصر این فیلم را از همان ژست‌های تکراری‌اش ساخته؛ برای مثال روابط نامتعارف میان خواهران و شخصیت‌هایی که درباره اعتماد به خدا حرف می‌زنند در حالی که خود ایمان‌شان را از دست داده‌اند. در این درام نسبتاً تیره و سنگین برگمان قطعاً بازی‌های بسیار قوی‌ای هست. آگنس (هریت اندرسون) روی تخت افتاده، در حال مرگ است و تحت مراقبت دو خواهری که همدم او شده‌اند—کارین و ماریا—و خدمتکارشان آنا. دو خواهر نسبت به هم کم‌حرف‌اند؛ هیچ‌کدام ازدواج‌های پرشادی ندارند و فیلم از افول آگنس به‌عنوان وسیله‌ای برای بازتاب زندگی‌ها، عشق‌ها و روابط گذشته‌شان استفاده می‌کند. تولین در اینجا فوق‌العاده است، اما لایه‌های کینه میان خواهران و همسران‌شان (و پزشکِ ارلاند جوزفسون) با تلخی‌ای به نمایش گذاشته شده که برایم تا حدودی خشک به نظر آمد. با دیدن کشمکش‌هایشان احساس نزدیکی یا درگیرشدن چندانی در موقعیت‌شان نداشتم. قطعاً بازی‌ها نافذ است و فیلم‌برداری صمیمی (هرچند گاه‌گاه ضخیم) به اجراها عمق می‌بخشد؛ اما داستان را کم‌وبیش عاری از انسانیت یافتم. صریح بگویم، جز خدمتکار فداکار آنا که شاید بیش از همه آگنس را دوست داشت، به هیچ‌کدام احساس خاصی نداشتم. ده دقیقه پایانی فیلم سورئال است—و بالاخره به این داستان استخوان و استحکام می‌بخشد—اما تا آن لحظه با این روایت آکنده از اضطرابِ ارزش‌ها و ضعف‌های طبقۀ متوسط، دست و پنجه نرم می‌کردم. شاید پنجاه سال پیش این فیلم تأثیر بیشتری داشت؛ الآن چندان چنان نیست.