فیلم Goodfellas 1990

در جهانی که خشونت نیروی محرک است و در خیابان‌هایی که زورمندان در آن قدرت دارند، نسلی جدید سنتی قدیمی را ادامه می‌دهد. «Goodfellas» اثر مارتین اسکورسیزی بی‌شک یکی از بهترین فیلم‌های گانگستری تاریخ است؛ فیلمی که در تمام جنبه‌های هنری از کارگردانی، فیلمنامه، تدوین، فیلم‌برداری و موسیقی متن گرفته تا بازی جمعی بازیگران، به‌ندرت این‌قدر منسجم و قدرتمند عمل می‌کند. این فیلم بازگشتی درخشان...

در جهانی که خشونت نیروی محرک است و در خیابان‌هایی که زورمندان در آن قدرت دارند، نسلی جدید سنتی قدیمی را ادامه می‌دهد. «Goodfellas» اثر مارتین اسکورسیزی بی‌شک یکی از بهترین فیلم‌های گانگستری تاریخ است؛ فیلمی که در تمام جنبه‌های هنری از کارگردانی، فیلمنامه، تدوین، فیلم‌برداری و موسیقی متن گرفته تا بازی جمعی بازیگران، به‌ندرت این‌قدر منسجم و قدرتمند عمل می‌کند. این فیلم بازگشتی درخشان به اوج برای اسکورسیزی و هم‌زمان نمایش او در اوج توانایی‌هایش است. فیلم بر اساس کتاب مستندی از نیکلاس پیلاجی به نام Wiseguy ساخته شده و تصویر زندگی مافیا را بدون هیچ‌گونه تساهل نشان می‌دهد: گاهی خشن، گاهی طنزآمیز، بی‌پرده اما هنرمندانه. این اثر بیش از آن که اسطوره‌سازی کند، افسانه مافیا را از هم می‌پاشد؛ هرچند خون جاری و دیالوگ‌های جرقه‌زن همچنان سرد و خونسرد اجرا می‌شوند. نحوه روایت و استفاده از روایت‌گر (Voice Over) به‌گونه‌ای است که حس می‌کنید کسی کنار شما نشسته و هم‌زمان با رخدادها برایتان نجوا می‌کند—روایتی نزدیک به مستندسازی که ریشه در تجربه‌های کودکی اسکورسیزی در کوئینزِ نیویورک دارد. ری لیوتا در نقش هنری هیل عالی است؛ مردی که از کودکی مجذوب دنیای مافیا بوده و از پستِ «دوینده» به جمع یاران محلی پلویی (پل سورینو)، جیمی (رابرت دنیرو) و تامی (جو پِشی) وارد می‌شود. آن‌ها با سرقت جسورانه‌ای از فرودگاه JFK نام‌شان بر سر زبان‌ها می‌افتد، اما خشونت و بی‌ثباتی تامی باعث فروپاشی تدریجی زندگی ظاهراً سودآورشان می‌شود. اسکورسیزی وقت کافی برای پرداخت شخصیت‌ها می‌گذارد: شخصیت‌ها، اعتمادها، تعلقات، خیانت‌ها و سنگدلی‌ها به‌طرزی باورپذیر شکل می‌گیرند. اگر انتقادی وارد باشد، نیم‌ساعت پایانی کمی قابل پیش‌بینی و شتاب‌زده به‌نظر می‌رسد، اما این ایراد جزئی در برابر ساختار قدرتمند کلی فیلم ناچیز است. بازی‌ها تیز و نافذند؛ به‌ویژه جو پِشی که برای نقش تامی دی‌ویتو جایزه اسکار دریافت کرد—صحنه‌ای مثل «فَنی‌ها چی؟» (Funny how) تبدیل به لحظه‌ای ماندگار شد که شدت و واقع‌گرایی اجرا را نمایان می‌کند. فیلم پرانرژی، شوریده و اغواگر است: از لباس‌های شیک و زبان خیابانی گرفته تا حس privilege خطرناک؛ همه چیز فریبنده و بلند است، اما در زیر این جلای سطحی پوسیدگی آرامی جریان دارد—دوستی‌ها فرسوده، قوانین شکسته و وفاداری‌ها به منافع شخصی تبدیل می‌شود. آنچه بیش از همه تأثیرگذار است، توانایی فیلم در آن است که آدم‌هایی را که نباید دوست داشته باشی، برای مدتی دوست‌داشتنی جلوه دهد و سپس تو را به یاد بیاورد چرا نباید آن‌ها را تحسین کنی. فیلم کمتر پند می‌دهد و بیشتر تماشا می‌کند؛ جلوه و هزینهٔ زندگی بر پایهٔ سرعت و فرصت را هم‌زمان نشان می‌دهد. پایان داستان نه یک رستگاری مرتب، بلکه فرسایش و پشیمانیِ آرام است که شاید برای برخی تزلزل‌آور باشد، اما همان‌قدر واقعی و تاثیرگذار است. در مجموع: «Goodfellas» نمایشی جسورانه و بی‌رحم از قدرت، وفاداری و زوال است—یک شاهکار سینمایی که همچنان پس از سال‌ها اثرگذار و تماشایی باقی می‌ماند. هرگز به دوستانت پشت نکن و همیشه دهانت را ببند.