فیلم Sunset Blvd. 1950

یک شاهکار که باید حتما دید — گلوریا سوانسون خیره‌کننده است. این فیلم از آثار برجستهٔ دوران طلایی هالیوود است؛ ترکیبی کم‌نظیر از سرگرمی، ارزش هنری و اهمیت فرهنگی. با کارگردانی درخشان بیلی وایلدر، فیلم سرشار از دیالوگ‌های تیز، طراحی شخصیت‌های قوی و فضاسازیِ دقیق است. در سال 1951 این اثر سه جایزهٔ اسکار دریافت کرد و بی‌دلیل نیست که بسیاری آن را یکی از کلاسیک‌های...

یک شاهکار که باید حتما دید — گلوریا سوانسون خیره‌کننده است. این فیلم از آثار برجستهٔ دوران طلایی هالیوود است؛ ترکیبی کم‌نظیر از سرگرمی، ارزش هنری و اهمیت فرهنگی. با کارگردانی درخشان بیلی وایلدر، فیلم سرشار از دیالوگ‌های تیز، طراحی شخصیت‌های قوی و فضاسازیِ دقیق است. در سال 1951 این اثر سه جایزهٔ اسکار دریافت کرد و بی‌دلیل نیست که بسیاری آن را یکی از کلاسیک‌های ماندگار سینما می‌دانند. فیلم با صحنهٔ نمادینی آغاز می‌شود: مردی مرده در استخر. کنجکاویِ تماشاگر از همان ابتدا برانگیخته می‌شود و فیلم سپس از زبان راوی نشان می‌دهد که چگونه به آن نقطه رسیدیم. جو گیلیس (ویلیام هولدن)، فیلمنامه‌نویسی بی‌بضاعتی است که درگیر بدهی و مشکلات مالی است؛ در فرار از بازپس‌گیران خودرو، به حیاط عمارت متروکه‌ای در سانست بولوار می‌رسد و ناخواسته وارد دنیای نورما دس‌موند (گلوریا سوانسون)، ستارهٔ سابق سینمای صامت، می‌شود. او قراردادی می‌پذیرد تا فیلمنامهٔ بلندبالایی را که نورما نوشته و برای بازگشتش به سینما طراحی شده، ویراست کند — هرچند می‌داند فیلم هرگز ساخته نخواهد شد — اما کم‌کم توان فردی‌اش را از دست می‌دهد و وابستهٔ هوس‌ها و خواست‌های صاحب‌خانه می‌شود. با وجود روایت داستانی، فیلم ریشه‌هایی در واقعیت تاریخی دارد: سقوط ستارگان سینمای صامت در گذار به سینمای ناطق، افراد برجسته‌ای که به‌خاطر لهجه یا ناتوانی در سازگاری با فناوری جدید از دور خارج شدند و فروپاشی حرفه‌ای و شخصی‌شان به اعتیاد و اختلالات روانی منجر شد. نورما دس‌موند نماد کامل این ستارهٔ سقوط‌کرده است؛ زنی که هنوز خود را درخشان می‌پندارد و در قبرستان خاطرات گذشته‌اش زندگی می‌کند. بازی‌ها درخشان‌اند: گلوریا سوانسون با اجرای چهره‌محور و کنترلی چشمگیر، ترکیبی از طنز و تراژدی ارائه می‌دهد — حرکات نمایشی، واکنش‌های اغراق‌شده و آن نگاه‌های متمرکز که هم خنده‌دار و هم دلخراش‌اند. ویلیام هولدن در نقش جو از خود جذابیت و تحول نشان می‌دهد؛ از خودمحوری آغاز می‌کند و به تدریج نسبت به زن گرفتار در توهم احساس مسئولیت و دلسوزی پیدا می‌کند. اریش فون اشتروهایم در نقش مکس، خدمتکار وفادار، با بازی کم‌زبان و قابل‌اطمینانش نقش حمایت‌کننده‌ای ایفا می‌کند و حضورش به تداوم توهمات نورما کمک می‌کند. ساختار روایی فیلم جراتِ بالایی دارد: راوی حتی پس از کشته شدنش از ماجرای پایان فیلم حرف می‌زند — صدایی از آن سوی مرگ که در فضای اغراق‌شده و گاتیکِ فیلم کاملاً معنادار است. عمارت نورما خود به نمادی از شخصیت آشفتهٔ او بدل می‌شود؛ سیاه‌وسفیدِ تصویربرداری با نورپردازی و زاویه‌های دقیق، حس غمناک و نوآر فیلم را تشدید می‌کند. ریتم فیلم مناسب است و اجازه نمی‌دهد کشش درام کم شود؛ موسیقی شاید به‌یادماندنی‌ترین بخش نباشد اما کاملاً کارا و مؤثر است. از جنبهٔ ژانر می‌توان Sunset Boulevard را هم کمدی سیاه، هم نوآر گاتیک و هم نوعی وحشت اجتماعی دانست: داستان دختری که در دل توهم فرو رفته و مرد جوانی که به‌عنوان اسیرِ آرام یا معشوق به خدمتش درمی‌آید. پایان فیلم، با سقوط کامل نورما و بیان جملهٔ معروف «آقای دیمیل، برای نمای نزدیکم آماده‌ام»، تراژیک و در عین حال تکان‌دهنده است — لحظه‌ای که ترکیب جنون، شهرت‌طلبی و بازگشتِ بدل به کابوس را به اوج می‌رساند. در مجموع، Sunset Boulevard فیلمی است که هالیوود را بهتر از خودِ هالیوود می‌بیند؛ پشتِ جلوه‌ها را می‌کاود و با زبان تیز و بی‌رحمانه‌ای فساد و دورریز استعدادها را به نمایش می‌گذارد. اجرای سوانسون به‌تنهایی کافی است تا آن را اثری ضروری کند، اما همهٔ عناصر فیلم—نویسندگی، کارگردانی، بازی‌ها و فیلم‌برداری—در بالاترین سطح با هم کار می‌کنند تا تجربه‌ای قوی، اندوهناک و در عین حال سرگرم‌کننده پدید آورند.