فیلم Lord of the Flies 1963

رمان «ارباب مگس‌ها» اثری کلاسیک است که من هرگز آن را نخوانده‌ بودم؛ از آن دو فیلم ساخته شده — یکی در ۱۹۶۳ و دیگری در ۱۹۹۰ — که هر دو را هم قبلاً ندیده بودم. نسخهٔ ۱۹۶۳ را تماشا کردم. قضیه به‌طور خلاصه این است: در جریان یک جنگ هسته‌ای، هواپیمایی حامل گروهی پسر نوجوان روی یک جزیرهٔ متروکه سقوط می‌کند. هیچ بزرگ‌سالی زنده...

رمان «ارباب مگس‌ها» اثری کلاسیک است که من هرگز آن را نخوانده‌ بودم؛ از آن دو فیلم ساخته شده — یکی در ۱۹۶۳ و دیگری در ۱۹۹۰ — که هر دو را هم قبلاً ندیده بودم. نسخهٔ ۱۹۶۳ را تماشا کردم. قضیه به‌طور خلاصه این است: در جریان یک جنگ هسته‌ای، هواپیمایی حامل گروهی پسر نوجوان روی یک جزیرهٔ متروکه سقوط می‌کند. هیچ بزرگ‌سالی زنده نمانده و پسرها مجبورند خودشان برای بقا تلاش کنند. در ابتدا با هم همکاری می‌کنند، اما وقتی به دو اردوگاه جدا تقسیم می‌شوند، جامعهٔ کوچکشان دچار هرج‌ومرج می‌شود. فیلم با یک پروبال تصویری نسبتاً مؤثر آغاز می‌شود که زمینه را خوب می‌سازد و در ابتدا توجهم را جلب کرد، اما خیلی زود کیفیت کار افت می‌کند. بچه‌ها بازیگرهای خیلی قابلی نیستند — اکثر دیالوگ‌ها طوری ادا می‌شود که انگار دارند از روی متن می‌خوانند؛ تدوین ضعیف است و در مجموع فیلم حس آماتورگونه‌ای می‌دهد، شبیه کاری که یک دانشجوی سال اول سینما در حیاط پشتی خانهٔ خود ساخته باشد. بخش زیادی از مدت فیلم مدام فکر می‌کردم «خب، این چندان خوب نیست، اما ببینیم به کجا می‌رسد»؛ اما در نهایت به جایی نمی‌رسد. هیچ توضیح روشنی دربارهٔ اینکه چرا بعضی پسرها ناگهان تا این حد از خود بی‌خود می‌شوند وجود ندارد. از آنجا که بازهٔ زمانی مشخصی نشان داده نمی‌شود، نمی‌توان فهمید آیا این فروپاشی آرام رخ داده یا سریع؛ به همین خاطر تدوین تکه‌تکه به نظر می‌رسد و انگار آن‌ها ظرف چند روز از کنترل خارج شده‌اند که این شدت رفتار را مضحک جلوه می‌دهد. برای فیلمی که قرار است درامی جدی باشد و پرسش «اگر…» را مطرح کند، حتی ذره‌ای منطق در آن دیده نمی‌شود. هرگونه کنایه یا معنای استعاری در اجرای بد و فقدان توضیح گُم می‌شود. اگر بدون پیش‌زمینهٔ این‌که «فیلم بررسی فروپاشی انسانیت است» به تماشای آن می‌آمدم، آن را صرفاً فیلمی ضعیف، با داستانی نامنسجم و بی‌پیام می‌پنداشتم؛ حتی با آن پیش‌زمینه هم همین برداشت را داشتم. هیچ توضیحی، هیچ ارائهٔ پس‌زمینه‌ای نیست و خِیلِی به خودم می‌گفتم «چرا این اثر کلاسیک است؟» تا حد زیادی وفادار به کتاب است. سال‌ها از آخرین بار که کتاب را خوانده‌ام و فیلم را دیده‌ام می‌گذرد. برای کسانی که اطلاع ندارند، داستان دربارهٔ روش‌های وحشیانه‌ای است که گروهی پسر جوان وقتی پس از سقوط هواپیما تنها می‌مانند به آن‌ها مبتلا می‌شوند. یکی از پسرها به‌نوعی ضدقهرمان می‌شود صرفاً به این دلیل که سادیست نیست؛ او ابتدا نقش رهبری دارد، اما برخی از پسرها به سادیسم و وحشی‌گری روی می‌آورند. این موضوع بازتابی از بحث قدیمی میان ولتر و روسو دربارهٔ طبیعت انسان است — انقلاب فرانسه و حوادث دیگر بدبینی ولتر را تأیید کردند و خوش‌بینی روسو را زیر سؤال بردند. فیلم‌های دیگری هم همین موتیف را دارند، مانند Anzio، Ulzana’s Raid و End of the Spear؛ همه بر ضرورت مقابله با شیاطین درون تأکید دارند. در اینجا دو پسر کاملاً به آن شیاطین تسلیم می‌شوند و دو پسر کاملاً آنها را رد می‌کنند. دیگران در میانه‌اند، اما اگر بخواهند شیاطین را کنار بگذارند، باید این کار را به‌صورت جنبشی زیرزمینی انجام دهند. این باعث پدید آمدن شخصیت‌هایی می‌شود که انگیزهٔ‌شان صرفاً شر محض است، چون کاملاً در بند شیاطین درون‌اند — چیزی که همهٔ ما هرزمان باید با آن مبارزه کنیم. فیلمی که می‌توان با آن مقایسه‌اش کرد «Fortress» است که از نظر من فیلم بسیار بهتری‌ست؛ چون در آن یک بزرگسال راهنما جوانان را هدایت می‌کند و می‌بینیم آن‌ها برای خیر مشترک با هم کار می‌کنند تا به هر فرد کمک شود. این دقیقاً نقطهٔ مقابل کاری است که «ارباب مگس‌ها» نشان می‌دهد. فیلم افسرده‌کننده است، اما به‌نظر من ساختگی نیست؛ نشان می‌دهد آن زشتی تا چه حد زشت است و همین، نقطهٔ نجات‌بخش آن است.