فیلم The Turin Horse 2011

در سال 2011 بلا تار، کارگردان مجاری که به‌خاطر سبک متمایزش در صحنه‌های طولانی به‌شیوه آندری تارکوفسکی و دیدی سرد و طنزآمیز نسبت به وجود انسان تحسین شده بود، آخرین فیلم خود را منتشر کرد: «اسب تورین». خاستگاه این فیلم ریشه در گفتگویی چند سال پیش میان تار و رمان‌نویس مجاری لازلو کراسناهورکای دارد: کراسناهورکای داستان فروپاشی معروف فریدریش نیچه در خیابان‌های تورین را تعریف...

در سال 2011 بلا تار، کارگردان مجاری که به‌خاطر سبک متمایزش در صحنه‌های طولانی به‌شیوه آندری تارکوفسکی و دیدی سرد و طنزآمیز نسبت به وجود انسان تحسین شده بود، آخرین فیلم خود را منتشر کرد: «اسب تورین». خاستگاه این فیلم ریشه در گفتگویی چند سال پیش میان تار و رمان‌نویس مجاری لازلو کراسناهورکای دارد: کراسناهورکای داستان فروپاشی معروف فریدریش نیچه در خیابان‌های تورین را تعریف کرد، وقتی نیچه پس از دیدن کالسکه‌چی که با قساوت اسبش را می‌زد، از حال رفت. کراسناهورکای اشاره می‌کند که می‌دانیم نیچه ده سال دیگر زنده ماند، اما افسرده و بی‌کلام، در مراقبت خانواده‌اش؛ اما تکلیف اسب چه شد؟ این پرسش الهام‌بخش آن‌ها شد تا فیلمی بسازند؛ فیلمی که قرار نبود فیلمی تاریخی درباره‌ی تورین اواخر قرن نوزدهم باشد، بلکه داستان نیچه تنها نقطه‌ی آغازی برای درامِ عام‌تری بود. پس از مقدمه‌ای که راوی به‌اختصار ماجرای نیچه را بازگو می‌کند، با اسبی و کالسکه‌چی‌اش، اولسدورفر (یانوش درزی)، آشنا می‌شویم. با دشواری بسیار — نماهای ابتدایی که اسب کالسکه را روی جاده می‌کشد چند دقیقه طول می‌کشد — اولسدورفر به خانه و اصطبل در دل بیابانی جزئی می‌رسد، جایی که بادی وحشی غرش‌کنان می‌وزد. دخترش (اریکا بوک) ظاهر می‌شود و آن‌ها با دشواری اسب را از بند باز می‌کنند و به داخل اصطبل می‌برند، در حالی که باد می‌دمد. بلافاصله روشن می‌شود که آن‌ها تنها و در فقر زندگی می‌کنند. فیلم به مجموعه‌ای از اپیزودها تقسیم شده — «روز اول»، «روز دوم» و غیره — که در آن‌ها اولسدورفر و دخترش همان روتین تکراری را تکرار می‌کنند: او به اولسدورفر کمک می‌کند لباس بپوشد یا درآورد (او تاحدی لنگ است)، سیب‌زمینی را می‌پزند و آن‌ها با انگشتانشان، داغ‌داغ از آن می‌خورند. با وجود این تکرار خشن، هر روز عمل از زاویه‌ای اندکی متفاوت نشان داده می‌شود و کم‌کم درمی‌یابیم دنیایی که در آن زندگی می‌کنند در حال فروپاشی است. همه‌چیز با حداقل دیالوگ رخ می‌دهد، به‌جز دو بار که بازدیدکنندگانی به مزرعه می‌آیند و نشانه‌هایی شوم به‌جا می‌گذارند. خودِ اسب زمان کمی روی پرده دارد، اما نمادی چنان قدرتمند است که به‌واقع، همان‌طور که تار در تیتراژ فیلم می‌نویسد، نقش اصلی را ایفا می‌کند. «اسب تورین» تنها در ۳۰ نما توسط فیلم‌بردار فرد کله‌من فیلم‌برداری شده است؛ با در نظر گرفتن مدت زمان فیلم که دو ساعت و سی‌وپنج دقیقه است، یعنی متوسط طول هر نما حدود پنج دقیقه است. زیبایی‌شناسی بصری تار مبتنی بر نماهای خیلی طولانی برای همه خوشایند نیست، اما اگر خود را به تأثیر هیپنوتیزم‌کننده‌ی آن بسپارید، بسیار قدرتمند است. سرعت کند فیلم بیننده را در حالتی از آگاهی متمرکز قرار می‌دهد که با دقیق‌ترین جزئیات صحنه آشنا می‌شوید؛ بعضی از این جزئیات بعدها در روایت اهمیت پیدا می‌کنند و برخی دیگر صرفاً خصلت‌هایی شاخص و به‌یادماندنی‌اند. این ارتقای دکور به‌مثابه‌ شخصیتی مستقل یکی از نوآوری‌های اصلی تار است. تیرگی نگاه تار و کراسناهورکای کاملاً ستمگرانه نیست؛ ممکن است در اینجا طنزی بیابید، حتی اگر سیاه‌ترین طنز ممکن باشد. «اسب تورین» را می‌توان به نمایشنامه‌های بی‌رحمانه‌تر ساموئل بکت تشبیه کرد که وجود انسان را پوچ نشان می‌دهند، اما کوشش‌های فلسفی یا ضعف‌های شخصی را به‌گونه‌ای مسخره می‌کنند که گاه لبخندی تلخ برلب می‌آورد. این نوع فیلم برای همگان نیست. بدیهی است اگر فیلم را صرفاً برای سرگرمی ساده می‌پسندید و به سینمای هنری علاقه‌ای ندارید، بهتر است سراغش نروید. برای سینمادوستان باز‌تر، توصیه می‌کنم نخست آثار آندری تارکوفسکی را ببینید تا بعد به زیبایی‌شناسی حتی افراطی‌تر تار وارد شوید. اما شخصاً این فیلم را (همچون چند اثر قبلی تار) تجربه‌ای بسیار تأثیرگذار یافتم، تجربه‌ای که مطمئنم در طول سال‌ها گهگاه آن را تکرار خواهم کرد. شعر تصویری «اسب تورین» شگفت‌انگیز است.